Vise-Ministru Fortalesimentu Institusionál Saúde

16 Dec 2025
Press Release Image
Asuntu

Vise-Ministru Fortalesimentu Institusionál Saúde

Data Publica

16 Dec 2025

Descrisaun

11 dezembru 2025: Vise-Ministru Fortalesimentu Institusionál Saúde (VMFIS) Sr. José dos Reis Magno Lic.SP. MM, halo Inagurasaun ba Unidade Laboratoriu Toxicologia Analiza das Aguas e do Ambiente de Saúde, Serimonia Inagurasaun ne’e halao iha Bidau Toko Baru.

Iha Diskursu VMFIS hatete hanesan ita hotu hatene servisu Laboratoriu Toxicologia iha Timor-Leste lao ona ho istoria naruk depois tinan 2002 servisu ida ne husi laboratoriu sentral nebe ikus liu muda naran ba laboratoriu nasional saude Timor Leste tuir dekretu lei no 39/2008 no agora liu-liu integra iha Diresaun Jeral Laboratoriu Saúde INSP-TL tuir Dekretu lei no 84/2022 iha Timor-Leste tenki iha kapasidade rasik atu halo analize ajuda profesional saude sira atu deteta envenenamentu no halao tratamentu, tenki suporta programa saude publika atu prevene moras tanba ne’e kontamina aihan la seguru aimoruk la kualidade droga ilegal no poluisaun ambiente.

Ohin loron inagurasaun Unidade Toxicolojia ida ne hatudu katak vizaun ne’ebe hahu husi 2002 la para maibe fortalese no agora hetan espasu foun atu sai diak liu tan.

Iha sistema saúde nasional Laboratoriu Toxicolojia iha papel oin-oin analiza amostra biolojika hanesan rai, urina no ran atu deteta, servisu laboratoriu be’e, aihan bebidas aimoruk droga no ambiente rai laran, hala’o kontrolu kualidade liu husi monitorizasaun no teste laboratoriu, refere amostra ba laboratoriu nivel aas iha rai liur bainhira presija apoiu espesial.

Bainhira ita halo kampana prevene moras kona-ba bee ka poluisaun ambiente unidade ida maka bele konfirma nivel seguransa, bainhira iha kazu kona- ba envenenamentu aimoruk ka quimiku ajuda mediku sira atu deside tratamentu loos, bainhira ema se mak hetan moras tanba racun aimoruk sala dose be’e ka aihan kontamina laboratoriu ida ne maka ajuda atu hatene.

Edifisiu foun ida ne sei permite ita atu halo teste kompletu ba aihan no bebidas inklui kultura microbiolojia atu deteta bakteria no kontamina seluk, fortalese teste metal pesadu ho makina aas atu garante bee no aihan ne’ebe povu konsumsi la iha metal neebe limitu, hadia teste aimoruk ho makina HPLC atu ita bele haree kualidade no seguransa aimoruk ne’ebe povu simu. tanba ita proteje ita nia povu, unidade ida ne’e sei kontribui loos ba Timor-Leste ne’ebe saudavel seguru no forte liu.

Entertantu, Laboratóriu Toxicologia foun ne’e hetan fundu husi Governu United Kingdom (UKAid) liu husi projetu Fleming Fund iha Timor-Leste ne’ebe implementa husi Menzies Timor-Leste. Fleming Fund foku ba haforsa responde ba Antimicrobial Resistance iha Timor-Leste no nasaun sira seluk ne'ebe ho rendimentu médiu ki'ik.

 

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus