PM Inagura Irrigasaun Laivai Munisipiu Lautém

20 Jan 2026
Press Release Image
Asuntu

PM Inagura Irrigasaun Laivai Munisipiu Lautém

Data Publica

20 Jan 2026

Descrisaun

Lautem 9/01/26 Ministru Agrikultura Pekuaria Peska no Floresta akonpaña Primeiro Ministru Kay Rala Xanana Gusmão oficialmente inagura eskema irrigasaun Laivai.

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, iha diskursu hateten, importánsia hosi sistema irrigasaun modernu foun hodi hasae produsaun nasional fos no hare no hodi hamenus importasaun. iha serimónia lansamentu projetu irrigasaun modernu iha Laivai, Munisípiu Lautém.

Sistema irrigasaun foun nee sei fornese bee ba natar hektar 500 iha suku Ililai no Euquisi. Infraestruktura ida nee tama iha politika Governu nian atu moderniza agrikultura no reforça seguransa aliméntar.

Iha intervensaun serimónia nee, Xefe Governu husu ba toos-nain sira atu tau matan diak ba infraestruktura nee, hodi bele garante nia sustentábilidade no uzu maximiza ba benefísiu hasae produsaun agríkola.

Too tinan 2028, ami hakarak inaugura tan infraestruktura hanesan ida nee atu hasae liután produsaun aliméntu no, hodi hamenus importasaun hare.

PM mos alerta kona-ba impaktu ekonómiku husi dependénsia naruk ba hare importadu, no salienta katak parte boot hosi rendimentu populasaun nian sai ba liur hosi nasaun liu hosi sosa aliméntu básiku sira.

Iha fatin hanesan, Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta, Marcos ''MAMETA'' da Cruz, esplika katak dezenhu sistema irigasaun Laivai hahú hosi tinan 2015. Kontratu konstrusaun asina iha loron 1 fulan Dezembru 2022, no wainhira Governu atuál toma posse iha fulan Julhu 2023, projetu nee foin atinji 11,5% hosi nivel ezekusaun.

Wainhira neebá, servisu iha rai la iha barak, IX Governu retoma projetu nee iha koordenasaun ho Ministériu Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, ho Agénsia Dezenvolvimentu Nasionál/AND. ho Sekretariadu Projetu Boot sira, ho empresa Xina inklui konsultur ida, iha rejime joint venture entre emprésa timor no indonézia. No hetan apoiu liu hosi kolaborasaun ho autoridade munisipál, autoridade lokál no populasaun Laivai, obra nee remata ho diak.

Projetu nee inklui barrajen ida ho naruk metru 80, tomada bee rua, kanál prinsipal ho naruk liu kilómetru haat, proteksaun ho naruk metru 528, uma-residénsia rua ba funsionáriu MAPPF sira neebé responsavel ba operasaun sistema kanal Irrigasaun Laivai, no dalan aspal hodi asesu ba eskema irigasaun.

Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta (MAPPF Autoridade lokál, Diresaun Agrikultura Munisipál, mos kria asosiasaun toos-nain sira hodi asegura jestaun no uza bee neebé sustentável husi sistema irrigasaun.

Iha kontestu lansamentu projetu nee, MAPPF mos entrega trator no ekipamentu agríkola sira, inklui makina ba fila rai, makina kuda hare no makina koa hare, ho objetivu atu hadia efisiénsia servisu agríkola.

Projetu nee representa investimentu ho valor osan dólar amerikanu nove milhloes, neebé emprezariu Xina CICO ezekuta, ho hetan fiskalizasaun hosi konsultor Jenetbi Gumer, iha joint venture ho PT. Wahana ADYA, hosi Indonézia.

Nune'e mos Prezidente Autoridade Munisipál Lautém, Mélio de Jesus agradese ba IX Governo Konstitusional ho Ministru MAPPF ne'ebe bele konstrui obra sistema Irrigasaun iha Laivai, tanba Irrigasaun ne'e kleur ona la funsiona, maibe agora ita Inagura ona ita bele hakat ona ba iha natar laran hodi halai natar, natar 500 ektares husi irrigasaun Laivai ne'e sira sei utiliza ho diak.

PAM ne'e mós husu ba komunidade agrikultor sira utiliza irrigasaun ne ho diak atu hodi bele halai natar atu bele hasai produsaun agrikola iha Munisipiu Lautem.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus