IX Governu konsidera pozisaun krítiku husi bankada Opozisaun sei guia Governu atu hala’o nia kna’ar

21 Jan 2026
Press Release Image
Asuntu

IX Governu konsidera pozisaun krítiku husi bankada Opozisaun sei guia Governu atu hala’o nia kna’ar

Data Publica

21 Jan 2026

Descrisaun

Deklarasaun polítika bankada FRETILIN ne’ebe tau liu kestaun kapasidade Governu nian ba ezekusaun orsamentu Jerál Estadu 2025 nian ho referénsia ba asuntus balun ne’ebé rejistadu iha tinan ikus 2025 nian, Governu nafatin tau atensaun no rejista ho di’ak tebes

Vise-Ministru Asuntus Parlamentáres, Adérito Hugo da Costa, hato’o afirmasaun ne’e iha sesaun Plenária Segunda-feira, loron 19, fulan-Janeiru tinan 2026 hodi hatan ba deklarasaun polítika bankada FRETILIN ne’ebe foka liu ba mal jestaun iha ezekusaun ba fundu infraestrutura no transférensia públika, inklui tarde halo pagamentu saláriu fulan-Dezembru no désimu terseiru ba funsionáriu instituisaun Estadu balun.

Durante Sesaun Plenária, Vise-Ministru Adérito Hugo da Costa, hateten obstáklu ne’ebé Governu enfrenta liga ho ezekusaun ba kategoria fundu infraestrutura no transferénsia públika maka normas ne’ebe governu estabelese durante tinan 24 hanesan Estadu Soberanu maka lori Governu ba pontu situasaun ida hodi tau konsiderasaun aas ba kestaun burokrásia iha atendementu públiku, maka IX Governu hahú nia governasaun ho auditoria.

IX governu kaer ba rezultadu prelimináriu auditoria internasionál hodi dezeña futuru administrasaun públika ida efisiénsia no efikásia ne’ebé envolve entidade relevante sira hanesan Komisaun Funsaun Públika hodi fó kompoténsia, podér no konfiansa firme ba komisaun ne’e atu halo reforma no dezeña futuru administrasaun públika.

Konaba implementasaun fundu infraestrutura iha obstáklu barak, tanba fundu infraestrutura ninia karáter ne’e multi anuál, nune’e maka ba OJE 2025, iha obra balun ho karáter multi anuál ne’ebé ninia ezekusaun  to’o fulan ikus dezembru 2025 nian rejista hela montante orsamentu lubuk ida.

Ba tinan 2026 ne’e, kontinua obra sira ne’ebé aloka ona orsamentu iha 2025 nian no listajen iha fundu infraestrutura 2026 nian bele haree montante hira maka kategorizadu hanesan projetu foun atu implementa no hirak maka hanesan kontinuasaun obra ho karáter multi anuál 2025 nian.

Relativamente ho transferénsia públika, ezemplu ida maka konaba alokasaun orsamentu ba pagamentu subsídiu veteranu ba levantamentu 2009 nian, iha ne’ebé orsamentu 2025 ho montante liu milliaun dólar 100 no ezekusaun foin akontese iha semana rua ikus fulan- dezembru no pagamentu sei kontinua halo to’o ohin loron.

Montante orsamentu ba pagamentu subsídiu veteranu ne’e boot no afeta ba kálkula finál ezekusaun to’o 31 dezembru.

Enkuantu konaba tarde ba saláriu funsionáriu iha fulan dezembru no 

désimu terseiru la’os akontese ba ministériu hotu,  maibé akontese de’it ba entidade balun. Ida ne’e la’os surpreza tanba administrasaun sentrál Ministériu Finansa alerta ona fulan tolu antes ba entidade sira

ne’ebé afetadu hafoin deteta katak entidade Estadu balun sei enfrenta menus orsamentu iha kategoria saláriu no vensimentu tanba ne’e sistema la falla no fila ba jestór idak-idak ministériu nian atu koriji ka jere orsamentu.

Aleinde fundu infraestrutura, transferénsia públika no saláriu désimu terseiru, kestaun seluk ne’ebé Deputadu sira levanta maka problema agrarian no seluk tan.

Entretantu Sesaun Plenária ordinária ne’ebé liderada husi Puezidente Parlamentu, Maria Fernanda Lay, hetan partisipasaun máximu husi membru órgaun lejislativu sira ho prezensa Vise-Ministru Asuntus Parlamentares no akompaña husi audiénsia iha sala plenária no plataforma dijitál sira. (©MediaGVMAP)

Fontes: https://vmap.gov.tl/2026/01/19/ix-governu-konsidera-pozisaun-kritiku-husi-bankada-fretilin-sei-guia-governu-atu-halao-nia-knaar/

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus