𝐕𝐢𝐬𝐞-𝐏𝐌 𝐥𝐚𝐧𝐬𝐚 𝐟𝐚𝐭𝐮𝐤 𝐝𝐚𝐡𝐮𝐥𝐮𝐤 𝐛𝐚 𝐤𝐨𝐧𝐬𝐭𝐫𝐮𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐒𝐞𝐧𝐭𝐫𝐮 𝐈𝐧𝐤𝐮𝐛𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐍𝐞𝐠ó𝐬𝐢𝐮 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐚𝐣𝐮𝐝𝐚 𝐧𝐞𝐠ó𝐬𝐢𝐮 𝐟𝐨𝐮𝐧 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐡𝐚𝐦𝐞𝐧𝐮𝐬 𝐫𝐢𝐬𝐤𝐮
Asuntu
𝐕𝐢𝐬𝐞-𝐏𝐌 𝐥𝐚𝐧𝐬𝐚 𝐟𝐚𝐭𝐮𝐤 𝐝𝐚𝐡𝐮𝐥𝐮𝐤 𝐛𝐚 𝐤𝐨𝐧𝐬𝐭𝐫𝐮𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐒𝐞𝐧𝐭𝐫𝐮 𝐈𝐧𝐤𝐮𝐛𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐍𝐞𝐠ó𝐬𝐢𝐮 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐚𝐣𝐮𝐝𝐚 𝐧𝐞𝐠ó𝐬𝐢𝐮 𝐟𝐨𝐮𝐧 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐡𝐚𝐦𝐞𝐧𝐮𝐬 𝐫𝐢𝐬𝐤𝐮
Data Publica
22 Jan 2026
Descrisaun
𝟐𝟐 𝐉𝐚𝐧𝐞𝐢𝐫𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔
============
Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku, Ministru Turizmu no Ambiente, Dato’ Seri Francisco Kalbuadi Lay, iha Kinta, 22 Janeiru 2026, lansa fatuk dahuluk ba Sentru Inkubasaun Negósiu. Sentru Inkubasaun Negósiu ne’e hodi ajuda negósiu foun sira hamenus risku sira ne'ebé sira hasoru iha sira-nia faze inisiál no vulnerável liu.
Vise-PM, Dato’ Seri Francisco Kalbuadi Lay, liuhusi diskursu haktuir, Sentru Inkubasaun Negósiu ne’e transforma ideia di'ak sira ba negósiu sira ne'ebé loos no susesu.
‘’Ita halibur iha loron ida neʼebé espesiál tebes iha istória Timor-Leste nian, loron ida ne'ebé marka inísiu ba kapítulu foun ida iha ita-nia viajen ba nasaun ida ne'ebé forte, dinámiku, no prósperu liu. Ohin, ita tau fatuk dahuluk ba ita-nia Sentru Inkubasaun Negósiu foun nian, sentru ida ne'ebé maka bo’ot liu duké tijolu no moru. Sentru ida-ne'e maka fatin oportunidade, fatin esperansa nian, no fatin ida ne'ebé ideia sira buras, iha ne'ebé hanoin joven sira no emprezáriu sira ne'ebé aten-barani hetan apoiu, orientasaun, no kbiit atu transforma sira-nia mehi sira ba realidade,’’afirma Vise-PM.
Tuir Vise-PM, MKAE no MTA, Timor-Leste nia vizaun klaru. ‘’Ita tenke harii ekonomia ida neʼebé diversu no sustentável, ida ne'ebé hamenus ita-nia dependénsia ba mina no gás, kria empregu di'ak ba ita-nia foin-sa'e sira no ba komunidade iha ita-nia rain nia sikun hotu-hotu, hametin negósiu lokál sira, liuliu empreza mikro, ki'ik no médiu sira, hamenus kiak, hadi'a padraun moris nian, no enkoraja investimentu privadu, tantu husi ita-nia rain laran no mós husi rai-li'ur. Atu alkansa vizaun ida ne'e, ita foka hela ba setór xave sira ne'ebé sei dudu ita-nia nasaun ba oin.
Ita investe iha agrikultura no peska, ho infraestrutura no irigasaun neʼebé di'ak liu, atu nune'e ita-nia agrikultór no peskadór sira bele hasa'e produsaun no hetan rendimentu ne'ebé di'ak liu. Ita dezenvolve turizmu, la'ós de'it atu kria empregu maibé atu hatudu ba mundu ita-nia rain nia furak no rikusoin. Ita promove manufatura, atu hamenus ita-nia dependénsia ba importasaun no atu apoia produsaun lokál, no ita hakiak indústria ki'ik sira, eko-turizmu, no hametin produsaun ai-han hodi diversifika ita-nia ekonomia no kria oportunidade foun ba timoroan tomak,’’deklara Vise-PM.
Vise-PM, MKAE no MTA lia tun tan katak, Sentru Inkubasaun Negósiu ida-ne'e maka sentrál ba vizaun ida-ne'e. Fatin ida-ne'e sei fornese orientasaun no mentorizasaun, hodi ajuda negósiu foun sira hamenus risku sira ne'ebé sira hasoru iha sira-nia faze inisiál no vulnerável liu. No iha fatin ida-ne'e mos sei enkoraja inovasaun no empreendedorizmu, hodi transforma ideia di'ak sira ba negósiu sira ne'ebé loos no susesu.
‘’Fatin inkubasaun foun ida-ne'e sei liga ita-nia emprezáriu sira ba finansa no investidór sira, hametin abilidade no kapasidade jestaun nian, kria empregu, habelar merkadu, no fó apoiu espesiál ba feto, foin-sa'e, no emprezáriu rurál sira. Ida-ne'e sei ajuda negósiu sira sai legál, formál, no kompetitivu, atu nune'e sira bele kontribui tomak ba ita-nia ekonomia no ita-nia sosiedade.
Bainhira empreza mikro, ki'ik no médiu sira buras, ita-nia ekonomia mós buras. Bainhira negósiu sira-ne'e hetan susesu, família sira hetan osan barak liután, komunidade sira buras, no ita-nia nasaun sai forte liután. Sentru ida-ne'e la'ós de'it edifisiu, ida-ne'e hanesan fundasaun ba progresu, fundasaun ba empregu, fundasaun ba oportunidade, no fundasaun ba Timor-Leste ne'ebé forte liu, reziliente liu.
Mai ita serbisu hamutuk: governu, setór privadu, parseiru dezenvolvimentu, no komunidade sira hodi halo sentru inkubasaun ida-ne'e sai fatin aprendizajen, inovasaun, no susesu nian. Husik ida-ne'e sai fatin ida ne'ebé inspira ita-nia foin-sa'e sira, fó kbiit ba ita-nia emprezáriu sira, no hametin ita-nia ekonomia nia fundasaun. Bele kontribui ba futuru ida iha-ne'ebé Timor-oan ida-idak bele realiza sira-nia potensiál, iha-neʼebé ita-nia negósiu sira buras, no iha-ne'ebé ita-nia nasaun buras, ohin loron no ba jerasaun sira tuir mai,’’fundamenta Vise-PM.
Projetu konstrusaun Sentru Inkubasaun Nasionál foun ne’e lokalizada iha Matadoru, Vila Verde, Vera Cruz, Díli, ho númeru kontratu: Tender/009/MCI-2025, data kontratu, 13 Dezembru 2025 ho durasaun loron 365 (Kalendáriu). Orsamentu ba konstrusaun ne’e US$ 3.155.389,40.
Partisipa iha lansamentu konstrusaun ba Sentru Inkubasaun Negósiu ne’e mak membru Governu sira balu, emprezáriu, autoridade lokál no konvidadu sira.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus