𝐌𝐀𝐏𝐏𝐅 𝐋𝐈𝐔 𝐇𝐔𝐒𝐈 𝐒𝐄𝐅 𝐑𝐄𝐀𝐋𝐈𝐙𝐀 𝐋𝐀𝐍𝐒𝐀𝐌𝐄𝐍𝐓𝐔 𝐊𝐔𝐃𝐀 𝐀𝐈-𝐎𝐀𝐍 𝐈𝐇𝐀 𝐅𝐎𝐇𝐎 𝐁𝐄𝐃𝐔𝐊𝐔 𝐋𝐄𝐓𝐄𝐍

30 Jan 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐌𝐀𝐏𝐏𝐅 𝐋𝐈𝐔 𝐇𝐔𝐒𝐈 𝐒𝐄𝐅 𝐑𝐄𝐀𝐋𝐈𝐙𝐀 𝐋𝐀𝐍𝐒𝐀𝐌𝐄𝐍𝐓𝐔 𝐊𝐔𝐃𝐀 𝐀𝐈-𝐎𝐀𝐍 𝐈𝐇𝐀 𝐅𝐎𝐇𝐎 𝐁𝐄𝐃𝐔𝐊𝐔 𝐋𝐄𝐓𝐄𝐍

Data Publica

30 Jan 2026

Descrisaun

Díli, 29 Janeiru 2026|| Ministério da Agricultura, Pecuária, Pesca e Florestas(MAPPF), Liu husi Secretário de Estado das Florestas(SEF), Direção Geral Floresta(DGF), Realiza Lansamentu Kuda Ai-oan hodi Dezenvolve Programa Re-florestasaun ho tema "𝐏𝐫𝐨𝐦𝐨𝐯𝐞 𝐑𝐞-𝐟𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐀𝐬𝐞𝐠𝐮𝐫𝐚 𝐒𝐮𝐬𝐭𝐞𝐧𝐭𝐚𝐛𝐢𝐥𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐍𝐚𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚́𝐥 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐇𝐚𝐬𝐨𝐫𝐮 𝐌𝐮𝐝𝐚𝐧𝐬𝐚 𝐊𝐥𝐢𝐦𝐚𝐭𝐢𝐤𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞" iha Foho Beduku Leten, Suku Comoro, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Díli.

𝐃𝐢𝐬𝐤𝐮𝐫𝐬𝐮 𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, iha Ambitu Lansamentu Kuda Ai-oan hodi Dezenvolve Programa Re-florestasaun iha Foho Beduku Leten. Ohin ita mai halibur hamutuk iha fatin ida ne'e, iha Foho Beduku Comoro, Posto Administrativo Dom Aleixo, Munisipiu Díli hodi partisipa iha Serimónia Lansamentu programa Re-florestasaun ba dala rua hodi rehabilita no rekopera fila-fali kondisaun área kritiku iha Árredores Kapital Díli ne'ebé iha tinan naruk nia laran hetan destroisaun depois de Timor-Leste restaura nia independensia tinan 2002.

Objetivu prinsipál ba serimónia ida ne'e, maka oinsa hasae konsia komunidade rural sira nian, ne'ebé hela iha área rural hodi partisipa aktivu iha prosesu dezenvolvimentu nasionál iha área floresta, hodi hasoru problema mudansa klimatika iha Timor-Leste, tantu iha nasionál, regional no global, oinsa nafatin hasae konsensia komunidade sira nian hodi hala'o prátikas agrikultura sustentável iha sira nia moris, hodi kontinua nafatin moris harmonia ho ita natureza ne'ebé maromak haraik mai ita.

Timor-Leste lakon tiha ona nia Área floresta, tanba ne'e sai urjente atu atua ho konsistensia iha protesaun ba área floresta nasionál ne'ebé besik 50 % husi área terrestre país nian, hodi nune'e setór ida ne'e bele sai rentável ekonomikamente maibé, mós hetan sustetabilidade liu husi asoes hanesan tuir mai ne'e: Kontinua implementa planu ba konservasaun florestal, hodi promove Reflorestasaun ba prátikas sustentáveis iha territória tomak. Liu husi Politica IX Governu Konstitusional kontinua implementa kuadrus legais, inklui Lei de Bases Florestál, kona-ba jestaun no protesaun ba rekursus florestais iha Timor-Leste.

Timor-Leste núdar nasaun ne'ebé furak tébes, Díli nudar kapitál nasaun sidade ne'ebé furak haleu Foho no Tasi nakonu ho Beleza Naturál ne'ebé furak tebés, natureza ida ne'e maka sei atrai ema mai visita Timor-Leste, maibé agora dadauk ita hotu hateke no hare hamutuk ita nia foho komesa lakon nia orijinalidade halo ita hateke ladun furak ona iha ita nia matan. Ida ne'e maka ita nia dezafiu, serake ita hanoin katak, obra seluk maka importante no sakrifika buat seluk ne'ebé mós importante no fundamental ba nasaun.

Mai ita hotu hanoin hamutuk hodi fó solusaun ba dili nia furak agora no iha futuru mai. Iha tempu funu laran, ita nia gerilherus sira buka foho hodi ba hela hodi salva sira nia an husi inimiqu, hodi kontinua halo Gerilha, maibé depois ita ukun an ema barak maka buka ba hela iha foho, tesi ai, sunu rai, kasa animal fuik, ida ne'e maka sai ita hotu nia dezafiu. maibé ita la ba hela iha foho atu ita estraga ita nia paijajen natural ne'ebé furak tebés nakonu ho spesíes oin-oin hodi sai ekosistema ne'ebé furak tebés.

Bazeia ba Dekreto Lei no. 05/2016 Área Tasi tolu tama to'o Beduku foho Comoro, Posto Administrativo Dom Aleixo, Munisípiu Diíli tama iha Sistema Nasional Area Protegidas 3,422.1 hektares area refere sai hanesan paver zona hodi salva Kapital Díli iha tempu udan, Dekreto lei no. 06/2020 kona-ba Regimi Juridico Protesaun no Konservasaun Biodiversidade no Lei no. 14/2017 kona-ba Regimi Geral das Floresta. Husi baze legal sira ne'e maka, governo maka iha konpetensia hodi atribui lisensiamento ba aktividade ne'ebé halao iha área refere.

Enkuantu, Serimónia Lansamentu Programa Re-florestasaun ne'e partisipa mós S.E. Ministro da Agricultura, Pecuária, Pesca e Florestas (MAPPF) Eng. Marcos da Cruz, S.E. Secretário de Estado Terras Propriedades(SETP), Sr. Jaime Xavier Lopes, Komandante Jeral Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Komisariu Jeral Polisia Henrique da Costa, Komandante Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Munisípiu Díli Superintendente Chefe Orlando Gomes, Reprezentante Maiór Jenerál F.FDTL, Reprezenta Prezidente PAM-Díli, Administrador APA-Dom Aleixo. Seretario Assunto Social Munisípiu Liquiça, Diretór Gerál Floresta(DGF), Diretór Nasional no Xefe Departamentu sira,Partisipa mós Parseiru Dezenvolvimentu sira hanesan, AFoCO, JICA-iha Timor-Leste no ADRA.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus