𝗣𝗠 𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔 𝗟𝗔𝗡𝗦𝗔 𝗣𝗥𝗢𝗝𝗘𝗧𝗨 𝗠𝗘𝗟𝗟𝗢𝗥𝗔𝗠𝗘𝗡𝗧𝗨 𝗦𝗜𝗦𝗧𝗘𝗠𝗔 𝗕𝗘𝗘-𝗠𝗢𝗢𝗦 𝗜𝗛𝗔 𝗠𝗔𝗡𝗨𝗙𝗔𝗛𝗜.

10 Mar 2026
Press Release Image
Asuntu

𝗣𝗠 𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔 𝗟𝗔𝗡𝗦𝗔 𝗣𝗥𝗢𝗝𝗘𝗧𝗨 𝗠𝗘𝗟𝗟𝗢𝗥𝗔𝗠𝗘𝗡𝗧𝗨 𝗦𝗜𝗦𝗧𝗘𝗠𝗔 𝗕𝗘𝗘-𝗠𝗢𝗢𝗦 𝗜𝗛𝗔 𝗠𝗔𝗡𝗨𝗙𝗔𝗛𝗜.

Data Publica

10 Mar 2026

Descrisaun

𝗠𝗮𝗻𝘂𝗳𝗮𝗵𝗶, 𝟬𝟴 𝗠𝗮𝗿𝘀𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão ho Ministru Obras Públikas (MOP), Samuel Marçal akompaña husi reprezentante povu balun, membru Governu balun, autoridade munisipál, veteranus, autoridade lokál no povu hala’o lansamentu bá Projetu Melloramentu Sistema Fornesimentu Bee-Moos bá komunidade Same Vila.

Seremónia iha eskola Sekundária Jerál São Miguel Arcanjo, Aldeia Rialau, Suku Letefoho, Postu Administrativu Same Vila, Munisipíu Manufahi, loron domingo ne’e.

Iha nia intervensaun Primeiru-Ministru konsidera polítika dada bee-moos ida-ne’e importante atu hasa’e kualidade moris populasaun no proteje saúde komunidade.

“Bee-moos ne’e importante bá populasaun nia moris. Tanba ne’e Governu tenke halo duni liu-liu dada bee-moos bá povu ho osan ne’ebé povu rasik mak luta no sai erói hodi hetan,”hateten PM Xanana.

Xefe Governu husu ho atensaun bá empreza ne’ebé responsabiliza Projetu ne’e atu halo ho responsabilidade no tenke asegura ninia kualidade.

Iha fatin hanesan Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal esplika, Sistema Fornesimentu bee-moos ne’ebé lansa daudaun ne’e komunidade sira bele konsumu diretamente no sei benefisia populasaun Manufahi liu-liu Postu Administrativu Same tomak.

“Bee ne’ebé daudaun halo hela lansamentu sei benefisia bá populasaun iha Manufahi liu-liu postu administrativu Same tomak. Bee ne’e bele konsumu diretamente,”hateten Ministru Obras Públikas.

Ministru Obras Públikas haktuir, bainhira simu responsabilidade nu’udár membru Governu, Primeiru-Ministru husu kedan atu tau liu importánsia bá kestaun tolu iha asuntu infraestrutura bázika hanesan estrada ho ponte, bee-moos no eletrisidade.

Hafoin simu tiha orientasaun ne’e, ho ekipa la’o hale’u Timor laran tomak hodi haree katak kondisaun barak mak grave duni tanba iha tinan hira bá kotuk ladún fó atensaun liu-liu iha parte infraestrutura, maske hasoru mós dezastre naturál dala barak mak akontese kuaze Timor laran tomak rezulta parte súl nian estrada barak mak a’at.

Iha programa lubuk ida ne’ebé MOP labele halo hotu iha tinan ida ka rua nia laran, iha fatin barak ezije hakarak halo lalais maibé labele halo buat barak dala ida de’it tanba Governu iha sistema, lei no presiza mós halo dezeñu, levantamentu tanba persiza-liu mak kualidade.

Tanba ne’e, Governu konsege ona finaliza eletrisidade nível suku no esforsu hela atu to’o aldeia no espera iha tinan 2026 ahi bele tama to’o aldeia sira nomos uma ida ka rua iha foho leten tenta rezolve ho solár pánel.

Nune’e mós Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Luís Marçal da Costa Tavares lori povu Manufahi nia naran hato’o agradese wa’in bá IX Governu Konstitusionál ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão tanba bele fó tán oportunidade atu halo dezenvolvimentu bá povu iha munisípiu ne’e.

Povu nia ejizénsia mak infraestrutura bázika, laiha buat di’ak ne’ebé povu atu oferese bá Governu, maibé nu’udár Autoridade no povu sei kontribui de’it bá estabilidade.

“Hanesan povu no autoridade ami oferese maka unidade no estabilidade. Tanba ho unidade ne’e mak dezenvolvimentu bele la’o no tama mai to’o ami nia munisípiu,” Luís Marçal da Costa Tavares deklara.

Empreza internasionál CHINA NUCLEAR INDRUSTY 22ND CONSTRUCTION CNI22 mak sei responsabiliza Projetu Melloramentu Sistema Bee Moos ho orsamentu $15.770.204.90 durante loron 1.095.

Politika Governu nian kona-bá dada bee-moos ka fornesimentu bee-moos bá populasaun nia objetivu prinsipál maka asegura ema hotu-hotu iha asesu bá bee ne’ebé moos no seguru.

Polítika ne’e atu hadi’a saúde públika, Bee-moos ajuda prevene moras hanesan diareia no moras seluk ne’ebé mai husi bee foer. Apoia moris lor-loron, Bee importante bá tein, fase roupa no limpeza uma nomos ambiente. Hamenus difikuldade bá komunidade rurál, Polítika ida-ne’e ajuda atu ema la presiza la’o do’ok hodi buka bee. Promove saneamentu no ijiene, Governu hamutuk ho komunidade hodi hanorin uza bee ho dalan ne’ebé di’ak atu proteje saúde.

https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create 

*𝗠𝗶́𝗱𝗶𝗮-𝗠𝗢𝗣*

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus