𝐌𝐈𝐍𝐈𝐒𝐓𝐑𝐔 𝐌𝐀𝐍𝐄𝐓𝐄𝐋𝐔 𝐃𝐄𝐊𝐋𝐀𝐑𝐀 𝐏𝐎𝐑𝐓𝐔 𝐊𝐀𝐈𝐑𝐀𝐁𝐄𝐋𝐀 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐁𝐀𝐔𝐊𝐀𝐔 𝐒𝐄𝐈 𝐒𝐀𝐈 𝐏𝐎𝐑𝐓𝐔 𝐈𝐍𝐓𝐄𝐆𝐑𝐀𝐃𝐔.

18 Mar 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐌𝐈𝐍𝐈𝐒𝐓𝐑𝐔 𝐌𝐀𝐍𝐄𝐓𝐄𝐋𝐔 𝐃𝐄𝐊𝐋𝐀𝐑𝐀 𝐏𝐎𝐑𝐓𝐔 𝐊𝐀𝐈𝐑𝐀𝐁𝐄𝐋𝐀 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐁𝐀𝐔𝐊𝐀𝐔 𝐒𝐄𝐈 𝐒𝐀𝐈 𝐏𝐎𝐑𝐓𝐔 𝐈𝐍𝐓𝐄𝐆𝐑𝐀𝐃𝐔.

Data Publica

18 Mar 2026

Descrisaun

Baukau, 17 Marsu 2026

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão konklui ona nia vizita ofisiál iha munisípiu Baukau tersa ne’e.

Vizita ofisiál xefe governu nia ne’e hetan mós akompañamentu husi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng.Miguel Marques Gonçalves Manetelu no membru governu balu mak hanesan, Ministru Planementu no Investimentu Estratéjiku, Gastão Sousa, Minsitru Obras Públika, Samuel Marçal, Ministra Saúde, Elía Amaral, Minsitra Edukasaun, Dulçe de Jesus, Ministru Agrikultura, Marcos da Cruz no Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluizasun Verónica das Dores, Sekrétariu Estadu Floresta, Fernandino Vieira da Costa no Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes no Vise Ministru Infraestrutura, Júlio do Carmo.

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hala’o nia vizita ofisiál iha munisípiu Baukau ho objetivu 𝐇𝐚𝐫𝐞𝐞 𝐛𝐞𝐬𝐢𝐤 𝐬𝐞𝐫𝐯𝐢𝐬𝐮 𝐦𝐮𝐧𝐢𝐬𝐢𝐩𝐚́𝐥 𝐡u𝐬𝐢 𝐫𝐞𝐳𝐮𝐥𝐭𝐚𝐝𝐮 𝐚𝐯𝐚𝐥𝐢𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐤𝐨𝐧𝐝𝐢𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐦𝐢𝐧𝐢𝐦𝐚”.

Durante sorumutu PM Xanana halo sorumutu ho PAM Baukau, entidade estadu sira, intelektuál sira nomos komunidade sira.

Iha okaziaun ne’e lider komunitária, setór privadu, intelektuál Baukau, partidu polítiku sira, komunidade sira hato’o mós sira nia preokupasaun no rekomendasaun bá governu molok Baukau simu poder lokál.

Iha sesaun husu no hatan koordenadór FRETILIN munisípiu Baukau, Abrão Oliveira preokupa ho Portu Kairabela ne’ebé governu planeia atu halo portu bá pasajeiru sira.

“Baukau iha poténsia rasik ne’ebé hamrik mesak la depende bá Dili no la depende bá munisípiu faktu maka portu kairabela bele halakon invasaun ekonomia, ita nia rai ne’ebé bapa ho xina sira agóra domina iha Dili. Baukau mak bele rezolve ida ne’e, laiha munisípiu seluk, maibé ha’u triste oituan señor ministru transporte no komunikasaun mak iha ne’e, nia uja portu kairabela sai fali portu bá pasajeiru sira, lori pasajeiru mai baukau se los maka atu mai, bá Dili agóra oras ida de’it, se bele ida ne’e bele hadia tau bá portu ne’ebé atu rezolve problema ekonomia iha timor laran tomak, tanba saida ami baukau viqueque no lospalos maka bá sosa sasan iha Dili, munisípiu seluk la bá ida” dehan hatan koordenadór FRETILIN munisípiu Baukau, Abrão Oliveira iha nia intervensau iha salaun sentru konvensaun Bauka

Hatan bá preokupasaun husi koordenadór FRETILIN munisípiu Baukau, Abrão Oliveira, Ministru Manetelu hateten nia seida’uk deklara bá públiku katak portu Kairabela atu sai portu bá pasajeiru, nia haktuir portu kairabela sei sai portu integradu.

“Ohin iha ema nain neen laiha perguntas entre ema nain neen ne’e, komentariu sira persiza halo klarifikasaun ligadu komentariu husi koordenadór partidu FRETILIN munisípiu Baukau kamarada Abrao Oliveira, ha’u la hatene kamarada rona husi se dehan portu kairabela bá pasajeiru de’it, dezde ha’u tama iha governu, JICA bá halo aprezentasaun ida mai ha’u sira ho konseitu portu pasajeiru de’it, tanba dezeñu ne’e ha’u haree bá de’it pasajeiru maibé ha’u hateten bá JICA se imi hakarak ajuda duni, ha’u hakarak portu integradu, iha ferry, iha kargu iha mós peskas tanba ne’e mak ho ministru agrikultura ami sempre ko’alia bá malu, leno karik ita nia rai ne’e haleu husi tasi mais ho rekursu ne’ebé ita iha, peska halo portu ketak iha kairabela, roo kargu halo portu ketak ida, portu bá pasajeiru halo ketak ida ho nune'e ami konkorda malu para iha portu ida mas multifunsaun tanba ne’e mak kamarada Abrão ha’u nunka ko’alia iha públiku katak portu kairabela bá de’it pasajeiru” Ministru Manetelu responde.

Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, rekomenda bá intelektuál no Baucau oan sira, bazeia bá rezultadu AKM hodi haree Jestaun Finanseira no aprovizionamentu; Kria sistema kontrolu finanseiru (Livru Kaixa) hodi fasilita relatóriu financeira. Nesesita implementasaun atividade haktuir bá Standard Operational Procedure no Termu Referensia, Relatoriu bá ezekusaun tenke kumpri prosedimentu legál ne’ebé vigór.

Ministru MAE subliña pontu importante sira hanesan, Kontratasaun Públika; Tenke iha mapamentu, planu orsamentu no kabimentu orsamentu, tenke iha uluk planu aprovizionamentu ne’ebé hetan aprovasaun husi Ministru iha inísiu tinan fiskál nian.

Programa ne’e parte ida husi preparasaun Governu Konstitusionál Da-sia molok implementa Polítika Desentralizasaun Administrativa no Poder Lokál. Tuir planu, iha 2027 sei transfere poder no responsabilidade husi Governu Sentrál bá nível lokál, atu nune’e povu bele partisipa diretamente iha governasaun no dezenvolvimentu.

Programa ne’ebé hala’o iha salaun Centru de Convensaun Baucau iha Munisipál Baucau.

https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create 

𝐌𝐞́𝐝𝐢𝐚 𝐌𝐓𝐊

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus