𝐌𝐀𝐏𝐏𝐅 𝐋𝐈𝐔 𝐇𝐔𝐒𝐈 𝐒𝐄𝐅 𝐊𝐎𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐀 𝐋𝐎𝐑𝐎𝐍 𝐌𝐔𝐍𝐃𝐈𝐀́𝐋 𝐅𝐋𝐎𝐑𝐄𝐒𝐓𝐀 𝐁𝐀 𝐃𝐀𝐋𝐀-𝐈𝐈𝐈 𝐈𝐇𝐀 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐀𝐈𝐋𝐄𝐔
Asuntu
𝐌𝐀𝐏𝐏𝐅 𝐋𝐈𝐔 𝐇𝐔𝐒𝐈 𝐒𝐄𝐅 𝐊𝐎𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐀 𝐋𝐎𝐑𝐎𝐍 𝐌𝐔𝐍𝐃𝐈𝐀́𝐋 𝐅𝐋𝐎𝐑𝐄𝐒𝐓𝐀 𝐁𝐀 𝐃𝐀𝐋𝐀-𝐈𝐈𝐈 𝐈𝐇𝐀 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐀𝐈𝐋𝐄𝐔
Data Publica
23 Mar 2026
Descrisaun
Aileu, 21 Marsu 2026| Ministério da Agricultura, Pecuária, Pesca e Florestas (MAPPF), Liu husi Secretário de Estado das Florestas (SEF) Realiza Komemorasaun Loron Mundiál das Florestas ba Dala-III ho Tema Mundiál "Floresta no Ekonómia" iha Suku Seloi Kraik, Postu Adm. Aileu Vila, Munisípiu Aileu.
Komemorasaun Loron Mundiál das Florestas ba Dala-III ho Tema Nasionál maka " Liu Husi Asaun Reflorestasaun Suporta Agricultura Ne'ebę Sustentável Promove Ekonómia Verde no Ekonómia Azúl Iha Timor-Leste.
𝐃𝐢𝐬𝐤𝐮𝐫𝐬𝐮 𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞̂𝐥𝐞𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, informa Loron Mundiál Floresta tinan 2026, ho tema mundiál maka "FLORESTA NO EKONÓMIA" signifika katak Floresta la'ós de'it atu protégé natureza, maibé mós iha papel importante iha dezenvolvimentu ekonómia no moris ema nian.
"Floresta hanesan fonte rendimentu ba ema hodi hetan osan husi produtus florestais madeira no non madeira, produtus floretais madeira maka hanesan Ai kameli, ai teka, ai na'a, ai saria no ai gaharu produtus não madeira maka hanesan rotan, kutulak ou nehek knuk, Au, Bani be'en, tali musan, maek, sukaer no kami, produtus sira ne'e bele dezenvolve ho diak maka sei kria oportunidade servisu ba komunidade rural no hasae rendimento ba komunidade no nasaun Timor-Leste" dehan Sua Excêlencia SEF.
Sua Excêlencia SEF, hateten Floresta iha komponente ekosistema ida ne'ebé iha valór ekonomiku hanesan protégé Rai, Be'e no Klima ida ne'e hotu iha valór ekonomiku maski la'ós direta. Tema loron mundiál Floresta hatete katak, se'e ita jere Floresta ho di'ak, maka bele sai fonte ekonómia ne'ebé ajuda nasaun no povu iha tempu naruk.
"Komemorasaun Loron Mundiál floresta tenke sai momentu ida atu reforsa komitmentu hamutuk. Presiza kooperasaun entre governu, akademiku, setór privadu, no komunidade atu implementa polítika no prátika jestaun floresta sustentável iha Timor-Leste. Ho objectivu hodi assegura dezenvolvimento nasional iha Timor-Leste" dehan Sua Excêlencia SEF.
Sua Excêlencia SEF infroma, realidade hatudu katak floresta enfrenta presáun boot tebes. Deforestasaun no degradsaun floresta tanba atividade ema nian hanesan Tesi ai ilegal, Converte area Floresta ba uzus sosial, no jestaun ne'ebé la sustentavel, lori impaktu negativu ba kualidade no kuantidade rekursu florestal. Situação ne'e la afeta de'it ba ambienti, maibé mós vida sosial, no ekonómia e mosu dezastre naturais iha fatin-fatin hodi estraga ita nia Insfraestruktura basiku.
"Iha Timor-Leste, ita proteje ita nia Floresta, ita sei garante ita nia biodiversidade sira iha Mota laran, tasi okos tamba actividade sira iha foho leten hanesan Munisípiu Aileu, sei fo impaktu ba moris sira iha Díli no rai tetuk sira. Tamba ne'e ekonómia Azúl nia sustentabilidade depende ba servisu florestas nian iha foho leten sira. Tamba ne'e, servisu protesaun no konservasaun florestas, iha ita hotu nia responsabilidade. Iha aspétu ekológiku, Floresta iha papel importante hanesan absolve karbonu liu husi prosesu fotosintesa, ne'ebé kontribui bo'ot ba mitigasaun mudansa klimatika global" dehan Sua Excêlencia SEF.
Tuir estudu sientífiku deskobre, floresta tropikal iha kapasidade atu rai Karbonu iha Nivel a'as no sai hanesan estabilizadór klimátiku. Tanba ne'e, floresta mós ajuda proteje Siklu Hidrolójiku, prevene erosaun, rai halai, rai monu no mantéin biodiversidade. Alein ida ne'e Floresta mós bele asolve udan be'e hodi kria be'e matan iha tempu bailoron naruk wainhira ita presija. Floresta mós bele proteje ita nia Bacias Hidrograficas ou Mota iha Timor-Leste tomak.
Área ne'ebé maka kuda hamutuk 3 hektares ho sistema terasering ho tatal ai oan hamutuk 3,333 pes ne'ebé komposto husi spesies Ai kasia mangium, Melaleuca leucadendra kayu putih, Casuarina sp Ai kakeu ai oan sira ne'e fornese husi Centro viveirus permanente Maubara, Munisípiu Liquiça no Viveirus komunitaria Munisípiu Aileu.
Sua Excêlencia SEF, hato'o mós obrigado wain ba konvidadus tomak ne'ebé maka marka ona prezensa iha fatin ida ne'e hodi ita hamutuk selebra loron Mundiál Floresta iha Suco Seloi Kraik, Posto Administrativo Aileu vila, Munisípiu Aileu. Obrigadu barak ba ita boot sira nia atensaun.
Enkuantu Partisipa iha atividade ne'e Sua Excêlencia SEF, Sua Excêlencia Ministro MAPPF Eng. Marcos da Cruz, S.E. Secretário de Estado Terras Propriedades (SETP), Sr. Jaime Xavier Lopes,(SETP), S.E. Secretário de Estado Cooperativa(SECoop) Sr. Arsénio Pereira da Silva, Chefe da Casa Civil (CCC) Sra. Henriqueta Maria da Silva, Prezidente Comição C Parlamento Nasionál Sra.Cedelizía Faria dos Santos, Prezidente Autoridade(PAM) Munisípiu Aileu, Diretór Geral no Diretór Nasionál iha Ministériu MAPPF no Liña Ministériais sira hotu.Partisipa mós Parseiru Dezenvolvimentu sira no Autoridade Lokál Chefe Suku Chefe Aldeia Sira Hotu no Inklui Lianain no partisipa masimu husi Komunidade no Estudante sira hotu iha Suku Seloi Kraik, Munisípiu Aileu Vila.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus