Lautem 26/03/26 Ministerio Agrikultural Pekuaria Peskas no Floresta (MAPPF) liu Diresaun Nasional Peskiza Estatistika (DNPE) servisu hamutuk ho ajensia AI-COM realiza peskiza utilizasaun Aimoruk Rondoup ho Caiabas atu hamate du’ut hodi bele kuda fila fali batar.

Iha Diskursu Diretór DNPE César José da Cruz esplika, liu husi peskiza ne’e atu bele hatene no koko saida mak ita atu halo, dadaun ne’e ita nia peskizador sira peskiza konaba batar, hare, forerai, aifarina, fehuk, peskizador sira mesak Timor oan, tanba ne’e ita orgullu tanba ita Timor oan mos bele halo peskiza ba variedade sira ne’e oinsa bele dezenvolve ita nia rai.

Nia hatutan, governu nia politika husi inisiu mak buka atu servisu ho nasaun sira seluk liu-liu ho Australia, America, Tailandia, Indonesia liu-liu konaba peskiza hodi buka hatene, ita mós hetan apoiu husi governu Australia ba peskiza hirak ne’e. Durante ne’e ita nia peskizador sira hala’o atividade iha Munisipiu Liquiça, Baucau no Manufahi no agora ita habelar liu tan peskiza ne’e mai iha Munisipiu Lautem.

ita nia agrikultór ho idade 50 ba leten forsa la iha ona atu hamos du’ut presiza enerjia, tanba ne’e mak peskiza ne’e buka atu hatene se uza aimoruk herbisida Roundup no mos Kaiavas, atu ajuda halo servisu tanba ne’e mak peskiza ne’e halo 20x20 ho 20x10 hodi hatene lolos peskiza ne’e hahu husi S0, S1, S2, S3. S1 ita la uza buat ida ita hamos ho liman deit, hodi hare katak ida ne’e bele hasae produsaun ka lae? Roundup no Kaiavas laos atu halo rai bokur maibe atu hamate du’ut no ita halo komparasaun se ita hasai $24.00 uza ba hektares ida duke ita hasai $400.00 ba selu ema hamos duut. Tanba ne’e maka MAPPF liu husi Diresaun Nasional Peskiza Estatistika buka meius atu ita nia agrikultór sira la bele kolen liu e la bele hasai osan barak liu. Sistema ne’ebe mak ita uza mak Conservasaun Agrikultura Plus (CA+), katak fatin balun ita la uza aimoruk maibe ita kuda lehe. Tenik Diretór Peskiza.

Iha fatin hanesan Diretor Servisu Municipal (DSAM) Lautem Albertino Gerónimo hateten, Aktividade peskiza ne’e atu hare oinsa mak atu hasae produsaun ai-han iha rai laran, tanba ita nia produsaun menus entaun ita buka alternativa ka metodu oioin hodi nune’e bele hasa’e produsaun.

Nia akresenta, iha fulan 3 liu ba ita nia agrikultór balu kuda batar variedade Sele no batar ne’e mos uluk rezultadu husi pekiza nian, ohin ita ba laos atu peskiza ba batar maibe atividade ka metodu ne’ebe mak uza hodi hafasil batar ne’ebe mak ita kuda ona hodi implementa aimoruk sira hanesan Roundup no Kaiavas.

Nune’e mos Peskizador José Ronal Friegen informa, CA Plus ida ne’e hafasil agrikultor sira oinsa hamenus kustu manutensaun ba to’os hanesan hamos duut fila rai, tanba parte husi AI-COM ne’ebe mak servisu hamutuk ho diresaun peskiza hala’o fali metodu ka alternativu ida atu solusiona problema ne’ebe mak ita nia to’os nain sira hasoru, Konservasaun agrikultura Plus (CA+), utiliza aimoruk Roundup ho Kaiavas atu rega du’ut hodi hafasil to’os nain sira, hamenus kustu manutensaun, prosesu husi lalaok peskiza ida ne’e iha fatin seluk halo tratamentu replikasaun tanba mak inisiu mai iha Lautem ida ne’e hodi agrikultor sira bele adopta bele kontinua peskiza ida ne’e ba oin.

Tanba peskiza ida ne’e nia benefisiu diak ba agrikultor sira, peskiza nia lalaok ne’e ita rega ho aimoruk S3 signifika katak rega aimoruk Roundup no Kaivas. Roundup ne’e primeiru ita rega tia du’ut inisiu seidauk kuda batar ita rega uluk tia depois de duut mate tia liu loron 3 ka 4/5 mak foin kuda batar ne’e mak s3 aimoruk rua mak ita uza iha ne’eba. Depois S2 ne’e rega deit ho Kaiavas deit ita hamos ho liman depois to’o semana 2, ita rega uza ho aimoruk Kaiavas ne’e maka bolu dehan s2. Depois s1 ne’e ita rega uza los deit Roundup ne’e inisiu kedas kuda batar depois la hamos. Ekipa DMEA