𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂 𝐈𝐧𝐚𝐮𝐠𝐮𝐫𝐚 𝐂𝐥𝐨𝐬𝐞 𝐇𝐨𝐮𝐬𝐞 𝐐𝐮𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐍𝟑𝐋 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬 𝐋𝐚𝐧𝐬𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐃𝐚𝐡𝐮𝐥𝐮𝐤 𝐊𝐨𝐢𝐥𝐥𝐞𝐭𝐚 𝐌𝐚𝐧𝐮 𝐁𝐫𝐨𝐢𝐥𝐥𝐞𝐫 𝐕𝐚𝐭𝐮𝐛𝐨𝐫𝐨
Asuntu
𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂 𝐈𝐧𝐚𝐮𝐠𝐮𝐫𝐚 𝐂𝐥𝐨𝐬𝐞 𝐇𝐨𝐮𝐬𝐞 𝐐𝐮𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐍𝟑𝐋 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬 𝐋𝐚𝐧𝐬𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐃𝐚𝐡𝐮𝐥𝐮𝐤 𝐊𝐨𝐢𝐥𝐥𝐞𝐭𝐚 𝐌𝐚𝐧𝐮 𝐁𝐫𝐨𝐢𝐥𝐥𝐞𝐫 𝐕𝐚𝐭𝐮𝐛𝐨𝐫𝐨
Data Publica
08 Apr 2026
Descrisaun
01-April-2026
𝐋𝐢𝐤𝐢𝐬𝐚,𝟑𝟏/𝟎𝟑/𝟐𝟎𝟐𝟔:Governu liu husi Ministeriu ba Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitária, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, hamutuk ho membru governu sira seluk, ofisialmente inaugural Close House Quinta N3L Santos no lansamentu dahuluk Koilleta Manu Broiller, iha Suku Vatuboro, Postu Administrativu Loes, Munisipiu Likisa.
Atividade hakiak manu broiller ne’ebe operasionaliza husi Kompaña Quinta N3L Santos ne’e hetan apoiu masimu husi Kompaña FUNAN SANTALUM hahu husi kustu ba konstrusaun Close House, Day Old Chicks (COD) no tuir planu iha futuru sei kanaliza mos produtu sira ne’e ba merkadu liu husi Matodouro ne’ebe hahu konstrui ona iha Hera.
Iha okaziaun ne’e, Ministru MDRHC, lori IX Governu Konstitusional nia naran parabeniza kompaña FUNAN SANTALUM ne’ebe foti inisiativa hodi investe iha area pekuaria ne’ebe sei fo efeitu multiplikativu hodi responde ba problema sosial no kontribui ba dezenvolvimentu ekonomiku nasional, liu-liu iha área seguransa no soberania alimentar.
Iha funu media oriente fo lisaun ba ita tomak atu hahu bokan halo investimentu iha setor produtvu sira nune’e iha situasaun saida de’it mak akontese ita labele dependensia ba ai-han husi rai liur.
IX Governu iha politika ne’ebe klaru ona katak, setor privadu mak sai parseiru estratejiku dezenvolvimentu nasional, tanba ne’e Governu sei konkretiza politika ida ne’e hodi asegura katak produtu lokal bele hetan merkadu no valor ekonomiku.
Vise-Primeiru Ministru informa, Governu kada tinan sempre aloka orsamentu hamutuk tokon $29 ba merenda eskolar ne’ebe tuir tabele katak, produtu ai-han pursentu 75 tenke mai husi produtu lokal no iha futuru ita sei muda neneik merenda eskola tenke hahan organiku ne’ebe produz husi toos nain lokal sira.
Entau haree ba inisiativa ne’ebe governu iha mak, ba oin governu sei orienta ministeriu relevante sira halo koperasaun ho kompaña produtor sira hodi sosa manu sira ne’e ba merenda eskolar hodi fo han ba labarik sira.
Diretora Kompaña FUNAN SANTALUM, Yunita Godinho, esplika empreza ne’e hahu investe iha tinan 2019 iha setor pekuária, espesialmente hakiak Manu Broiller. Kompañia ne’e mos fornese Day Old Chicks (Manu Broiller nia oan) iha Timor-Leste, hodi fornese ba hakiak nain sira ne’ebe presiza ho objetivu atu hadia ekonomia lokal no kria oportunidade servisu ba joven sira.
Durante tinan 2026, kompañia planeia atu hahu produsaun Day Old Chicks ho kapasidade entre 300.000 to’o 360.000 kabesas kada fulan, no estabelese ona fatin matadouro manu nian nune’e tuir planu sei oho manu bele atinje 1.000 kabesas kada loron iha Hera.
Projetu close house ne’ebe halo iha Loes konsege absorve manu broiler hamutuk 10.000 kabesas, hatudu rezultadu pozitivu ho taxa mortalidade 4.2%, ki’ik liu kompara ho sistema open house ne’ebé liu manu sira mate liu pursentu 6.
Partisipa iha lansamentu ne’e mak Ministru MAPPF, Ministru MCI, Membru Parlamentu Nasional sira, emprezariu nasional sira no reprejentante CCI-TL nain ba kompaña no nia membru sira.
=====
[PT]
𝐆𝐨𝐯𝐞𝐫𝐧𝐨 𝐢𝐧𝐚𝐮𝐠𝐮𝐫𝐚 𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐦𝐨𝐝𝐞𝐫𝐧𝐚 𝐝𝐞 𝐚𝐯𝐢𝐜𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐞𝐦 𝐋𝐢𝐪𝐮𝐢𝐜̧𝐚́ 𝐞 𝐫𝐞��𝐨𝐫𝐜̧𝐚 𝐚𝐩𝐨𝐬𝐭𝐚 𝐧𝐚 𝐩𝐫𝐨𝐝𝐮𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐥𝐨𝐜𝐚𝐥
O Governo de Timor-Leste inaugurou esta terça-feira uma nova infraestrutura de produção avícola no município de Liquiçá, assinalando um passo significativo no reforço da segurança alimentar e no desenvolvimento do setor produtivo nacional.
A cerimónia foi presidida pelo Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária, Eng.º Mariano Assanami Sabino, que, em representação do IX Governo Constitucional, oficializou a abertura do Close House da Quinta N3L Santos e o lançamento da primeira produção de frangos de corte, no Suco de Vatuboro, Posto Administrativo de Loes.
A unidade agora inaugurada integra um sistema moderno de criação intensiva de aves — conhecido como close house — que permite maior controlo ambiental e melhores resultados produtivos. Com capacidade para cerca de 10 mil frangos, o projeto apresenta uma taxa de mortalidade de apenas 4,2%, significativamente inferior ao sistema tradicional (open house), onde as perdas podem ultrapassar os 6%.
O investimento resulta de uma parceria com a empresa FUNAN SANTALUM, que tem apoiado a iniciativa desde a construção da infraestrutura até ao fornecimento de pintos de um dia (Day Old Chicks). A empresa prevê ainda assegurar a comercialização futura da produção, nomeadamente através de um matadouro em construção na localidade de Hera, com capacidade estimada de abate de mil aves por dia.
Durante a cerimónia, o Ministro destacou a importância estratégica do setor pecuário para a economia nacional, sublinhando que este tipo de investimento tem um efeito multiplicador na criação de emprego, no aumento da produção interna e na redução da dependência de importações alimentares.
“A recente instabilidade internacional mostrou-nos que não podemos depender excessivamente de alimentos vindos do exterior. É fundamental investir na produção local para garantir a nossa soberania alimentar”, afirmou.
O governante reiterou ainda que o setor privado é um parceiro essencial no desenvolvimento do país, garantindo que o Executivo continuará a implementar políticas que facilitem o acesso dos produtos nacionais ao mercado e aumentem o seu valor económico.
No âmbito das políticas públicas, foi também destacado o programa de merenda escolar, que conta com um orçamento anual de cerca de 29 milhões de dólares. Atualmente, 75% dos alimentos utilizados devem ser de origem local, estando prevista uma transição gradual para produtos orgânicos provenientes da agricultura nacional.
Neste contexto, o Governo pretende promover a articulação entre ministérios e produtores locais, incentivando a aquisição de frango produzido no país para abastecer as cantinas escolares.
Por sua vez, a diretora da FUNAN SANTALUM, Yunita Godinho, explicou que a empresa iniciou a sua atividade no setor pecuário em 2019, focando-se na criação de frangos de corte e no fornecimento de pintos a produtores locais. Segundo a responsável, o objetivo é fortalecer a economia rural e criar oportunidades de emprego, sobretudo para os jovens.
Para 2026, a empresa planeia atingir uma produção mensal entre 300 mil e 360 mil pintos, consolidando a sua posição como um dos principais atores do setor em Timor-Leste.
A cerimónia contou ainda com a presença de membros do Governo, deputados do Parlamento Nacional, empresários e representantes da Câmara de Comércio e Indústria de Timor-Leste, refletindo a importância estratégica da iniciativa para o desenvolvimento económico do país.
=====
[EN]
𝐓𝐡𝐞 𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐞𝐫 𝐢𝐧𝐚𝐮𝐠𝐮𝐫𝐚𝐭𝐢𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞 ❞𝐂𝐥𝐨𝐬𝐞 𝐇𝐨𝐮𝐬𝐞 𝐐𝐮𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐍𝟑𝐋 𝐒𝐚𝐧𝐭𝐨𝐬 ❞, 𝐚𝐬 𝐰𝐞𝐥𝐥 𝐚𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐅𝐢𝐫𝐬𝐭 𝐋𝐚𝐮𝐧𝐜𝐡 𝐨𝐟 𝐁𝐫𝐨𝐢𝐥𝐞𝐫 𝐇𝐚𝐫𝐯𝐞𝐬𝐭.
Government throug the Ministry of Rural Development and Community Housing, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, together with other government members, officially inaugurated Close House Quinta N3L Santos and the first launch of Broiler Harvest, in Vatuboro Village, Loes Administrative Post, Likisa Municipality.
The broiler breeding activity operated by Quinta N3L Santos Company received maximum support from FUNAN SANTALUM Company starting from the cost of construction of Close House, Day Old Chicks (COD) and according to the plan in the future will also channel these products to the market through Matodouro which has been built in Hera.
On this occasion, Minister MDRHC, on behalf of the IX Constitutional Government congratulated the company FUNAN SANTALUM which took the initiative to invest in the area of livestock that will have a multiplicative effect to respond to social problems and contribute to national economic development, especially in the area of food security and sovereignty.
The Middle East war taught us all to start investing in productive sectors so that in any situation that happens we can not depend on food from abroad.
The IX Government has a clear policy that the private sector is the strategic partner of national development, therefore the Government will concretize this policy to ensure that local products can find a market and economic value.
Vice Prime Minister informed, the Government every year always allocates a budget of $ 29 million for school lunch which according to the table that, 75 percent of food products must come from local products and in the future we will gradually change school lunch must be organic food produced by local farmers.
So looking at the initiative that the government has, in the future the government will guide relevant ministries to cooperate with production companies to buy these chickens for school lunches to feed children.
Director of FUNAN SANTALUM Company, Yunita Godinho, explained that the company began investing in 2019 in the livestock sector, especially raising broiler chickens. The company also supplies Day Old Chicks in Timor-Leste, to provide to breeders in need with the aim of improving the local economy and creating job opportunities for young people.
During 2026, the company plans to start production of Day Old Chicks with a capacity of between 300,000 to 360,000 heads per month, and has established a poultry slaughterhouse so that according to the plan will kill chickens can reach 1,000 heads per day in Hera.
The close house project in Loes managed to absorb 10,000 broiler chickens, showing positive results with a mortality rate of 4.2%, lower than the open house system where chickens died more than 6 percent.
Participating in the launch were the Minister of MAPPF, the Minister of MCI, Members of the National Parliament, national entrepreneurs and representatives of CCI-TL, the owner of the company and its members.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus