Dili, 24 Jullu 2026

Governu liuhusi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng.Miguel Marques Gonçalves Manetelu, sesta ne’e simu audensia husi Estudante Universitáriu Timor-Leste (EUTL) iha gabinete Ministru Kaikoli Dili.

Iha audiénsia ne’e Ministru Manetelu hateten nia simu audíensia husi EUTL bazeia bá petisaun ne’ebé mak EUTL hatama mai iha gabinete ministru MTK, hodi husu MTK atu koalia kona-bá tasa bá transporte públiku sira nune’e iha sesta ne'e Ministru Manetelu hamutuk ho asesor sira konvoka kedas enkontru ho EUTL hodi halo diálogu ho EUTL, kona-bá preokupasaun publiku nia kona-bá tasa administrativu bá transportes públiku.

“Pedidu husi alin estudante sira hanoin katak atu hatur fila fali diploma ministeriál uluk mas ohin ha’u hateten katak ita la fila fali bá iha ne’ebá ona, ita revoga tiha ona liu-liu regulamentu sira ne’ebé atu regulariza kona-bá osan ne’e laho diploma tenke ho dekretu lei, tanba ne’e mak ohin ha’u hateten katak sei iha ajustamentu ruma bá iha dekretu lei ne’e para halo alterasaun laos atu fila fali, hatur fila fali diploma ministeriál ne’ebé maka vigora iha 2010 ne’ebé enjerál mak ne’e katak iha konkordansia bá malu, ita sei ajusta sasan sira ne’e. Ami sei halo alterasaun maibé persiza estudu ida klean, EUTL kontinua halo akompañamentu ho nune’e bele halo ajustamentu” hateten Ministru Manetelu.

Ministru Manetelu afirma Ministériu akompaña preokupasaun husi sosiedade no públika sira inklui husi EUTL, MTK ho EUTL iha konkordansia ida katak fó tempu implementasaun lao bá maibé fó tempu depois momentu ida to’o bá karik, atu halo alterasaun, labele hetan tan reajen ne’ebé persiza tempu atu haree sasan lubuk ida, tuir sirkuntansia sira ne’ebé mak iha, ho nune’e iha futuru mai bele akomoda buat ruma no buat seluk. Konkluzaun katak buat sira ne’ebé fó impaktu negativu bá ita nia populasaun jerál bá kareta nain sira, motor nain sira ita atu haree para depois halo ajustamentu ruma.

Portavóz EUTL Natalicio Nunes, bá jornalista sira afirma MTK ho EUTL konkorda ona atu halo alterasaun bá dekretu lei foun ne’ebé vigora hela maibé laos bá artigu hotu-hotu bá deit artigu ne’ebé lá kondiz ho moris ekonomia povu nia.

“Ohin Ministériu Transportes no Komunikasaun konkorda ho EUTL no sidadaun hotu katak sei halo mudansa ka halo alterasaun bá dekretu lei foun ne’ebe vigóra hela, laos bá artigu hotu hotu mas bá artigu ne’ebé EUTL no ema hotu konsidera katak lá kondis ho sidadaun baibain ne’ebé moris tuir ekonomi ida-idak nia ne’ebé moris lor-loron laiha rendimentu por kapitál ne’ebé maka diak. Entaun ida ne’e ita konsidera katak fó hela implikasaun ida bá povu sidadaun hotu-hotu ne’ebé loron ida labele hetan rendimentu kapitál masimu hanesan ho ema riku sira no ema boot sira, entaun ida ne’e mak ohin hato’o para bele iha mudansa liuhusi Ministériu Transporte no Komunikasaun bele halo mudansa bá dekretu lei ida ne’e” afirma Portavóz EUTL Natalicio Nunes.

Portavóz EUTL ne’e mós konsidera atu halo mudansa bá dekretu lei ne’e, para alende ministériu sei bá mós iha konsellu ministru atu bele fó apresiasaun depois liu bá prezidente atu promulga, entaun persiza tempu. EUTL konkorda ho ministériu no husu ema hotu-hotu atu akompaña katak sei iha mudansa alterasaun bá dekretu lei foun ne’e. Ida ne’e laos ejijénsia EUTL nia deit, laos estudante sira nia deit maibé ema hotu ne’ebé sofre diretamenta bá aplikasaun taxa administrativa ne’ebé ema hotu sente, EUTL hein ministériu sei halo esforsu tomak ho nia ekipa tomak nomos asesór jurikdiku sira para bele hadia dekretu lei ne’e.

Portavóz ne’e mós afirma EUTL halo aprosimasaun ida ne’ebé mak mais persosivu Pasifika liu, hodi bele rezolve problema ida ne’e. Iha dekretu lei refere persiza defini diak, siknifika laos bá problema hotu-hotu señor ministru dehan lá fó sai artigu por artigu mas konserteza saida maka diálogu ohin ne’e haree liu problema sira ne’ebé mosu iha dekretu lei ne’e. Siknifika sei haree problema sira ne’ebé maka fixa iha lei ne’e, artigu ida ne’ebé mak implika liu fó prezuizu liu bá sidadaun baibain nia moris ida ne’e tenke hasai, hadia para ajusta tuir kondisaun ekonomia povu timor nia.

Portavós ne’e mós agradese bá Ministru Manetelu bele disponibilza nia tempu hodi halo diálogu ne’ebé saudavél ho EUTL ida ne’e nu'udar ezemplu ida bá ministru sira seluk karik iha problema ruma povu hakarak ko’alia direta tenke simu sira, para ko’alia ida ne’e mak povu nia hakarak. Tanba diálogu ne’e ministru atende di’ak los, konversa ne’ebé saudavel, edukativu, konstrutivu tebes. EUTL nia hakarak mak ida ne’e. hanesan povu bainbain, hanesan EUTL ami nia hakrak mak ida ne’e. Iha problema ruma ita bele halo diskusaun halo diálogu para atu bele fó solusaun bá problema ne’e.

Enkuantu iha loron 22 Abríl 2026 liuhusi reuniaun Konsellu Ministru, Governu aprova ona projetu Dekretu-Lei, ne’ebé aprezenta husi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng.Miguel Marques Gonçalves Manetelu no iha loron 10 fulan jullu 2026, dekretu lei ne'e promulga husi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha kuarta loron 6 fulan maiu 2026 no iha loron 10 fulan Juñu 2026 Diresaun Nasionál Transportes Terrestre implementa Dekretu-Lei N.º 17/2026 kona-bá taxa ne’ebé aplika bá aktu no servisu ne’ebé administrasaun públika presta iha setór rodoviariu.

 https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create

𝐌𝐞́𝐝𝐢𝐚 𝐌𝐓𝐊