𝗚𝗢𝗩𝗘𝗥𝗡𝗨 𝗟𝗔𝗡𝗦𝗔 𝗙𝗔𝗧𝗨𝗞 𝗗𝗔𝗛𝗨𝗟𝗨𝗞 𝗕Á 𝗣𝗥𝗢𝗝𝗘𝗧𝗨 𝗦𝗢𝗟Á𝗥 𝗣𝗩 𝗜𝗛𝗔 𝗟𝗔𝗟𝗘𝗜𝗔

28 Jul 2026
Press Release Image
Asuntu

𝗚𝗢𝗩𝗘𝗥𝗡𝗨 𝗟𝗔𝗡𝗦𝗔 𝗙𝗔𝗧𝗨𝗞 𝗗𝗔𝗛𝗨𝗟𝗨𝗞 𝗕Á 𝗣𝗥𝗢𝗝𝗘𝗧𝗨 𝗦𝗢𝗟Á𝗥 𝗣𝗩 𝗜𝗛𝗔 𝗟𝗔𝗟𝗘𝗜𝗔

Data Publica

28 Jul 2026

Descrisaun

𝗠𝗮𝗻𝗮𝘁𝘂𝘁𝗼, 𝟮𝟮 𝗝𝘂𝗹𝗹𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲

Primeiru-Ministru RDTL, Kay Rala Xanana Gusmão, hamutuk ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, akompaña husi membru Governu no parseiru internasionál sira, lansa fatuk dahuluk bá Projetu Solar Fotovoltaiku Laleia iha Munisípiu Manatuto.

Iha serimónia ne’e, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hato’o nia kontentamentu tanba partisipa iha lansamentu fatuk dahuluk bá projetu Solár PV ne’ebé sei konstrui iha Laleia. "Ho kontentamentu boot tebes ha’u bele mai hola parte iha Serimónia Lansamentu Fatuk Dahuluk husi Projetu Solar Fotovoltaiku Laleia.

Projetu ne’e importante tebes bá ita-nia sistema elétriku nasionál no dezenvolvimentu nasionál iha tempu naruk. Governu hatene importánsia atu fornese eletrisidade bá povu Timor tomak ho enerjia nesesária bá ita-nia ekonomia.

Ne’e halo parte ita-nia planu nasionál bá longu prazu, hanesan estabelese ona iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011-2030, atu konstrui nasaun ida ne’ebé prósperu, ho ekonomia forte no populasaun saudável no edukada," dehan PM Xanana iha serimónia hatur fatuk dahuluk bá projetu Solár PV.

PM Xanana hateten, atu alkansa objetivu nasaun prósperu ho ekonomia forte, presiza eletrisidade fiável bá uma-kain sira, eskola, sentru saúde, instituisaun públikas no empreza nasionál no públikas. Iha biban ne’e Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão felisita EDTL, E.P, Ministériu Obras Públikas, Ministériu Justisa no Ministériu Finansas bá servisu sira ne’ebé halo ona hodi konsege dezenvolve akordu nesesárius bá realizasaun projetu ne’e.

"Ha’u agradese bá ITOCHU-EDF no bá Manatuto Renewable Power sira-nia empeñu atu investe iha Timor-Leste. Ha’u agradese mós bá Administrasaun Munisipál, lider komunitáriu no bá populasaun Laleia ho Manatuto bá apoiu projetu nasionál importante ida-ne’e. Ohin ita hahú konstrusaun," tenik PM Xanana.

Iha fatin hanesan, Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hato’o parabéns bá Governu da-Sia ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, tanba ohin hahú hatur fatuk dahuluk bá projetu Solár PV.

"Parabéns bá ita-nia Primeiru-Ministru ho nia lideransa. Governu servisu ho investimentu internasionál oin-oin ne’e la’ós fasil, tanba infraestrutura ida ne’e importante tebes bá setór dezenvolvimentu. Ida-ne’e hatudu bá ita-nia povu no sosiedade servisu ne’ebé Governu halo ho kondisaun ne’ebé di’ak," katak Prezidente Repúblika José Ramos-Horta.

Iha biban ne’e Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, hateten projetu ne’e iha ona Planu Estratéjiku Nasionál nian. To’o iha 2023, estudu hotu-hotu lao tiha ona.

"Ha’u agradese tanba ohin ita hahú halo lansamentu ho onra ida ne’e. Tuir kontratu, másimu tinan 2, maibé ita sei esforsu atu iha finál 2028 ita bele uza ona. Nune’e projetu ne’e sei fó benefísiu boot tebes bá ita no halo poupansa bá orsamentu kombustível. Sei mós hatama reseita boot bá ita-nia kofre estadu no aumenta kualidade enerjia elétrika iha Timor laran tomak," dehan Ministru Obras Públikas.

Informasaun badak kona-bá projetu kapasidade planta solar : 72mw Battery Energy Storage System - BESS: 36MWh. Modalidade: IPP - Independent Power Producer. Setór privadu maka halo investimentu, konstrusaun, instalasaun no operasaun no manutensaun. Enerjia fa’an bá EDTL ho presu 6.5 cents/kWh liu husi Akordu Kompra Enerjia - Power Purchase Agreement - PPA ho durasaun tinan 25. Konsórsiu Implementadór: ITOCHU husi Japaun no EDF husi Fransa, ne’ebé forma kompañia ezekutór MRP - Manatuto Renewable Power hodi jere implementasaun durante períodu PPA nian.

Estimativa Investimentu: $107 Miliaun, durasaun Konstrusaun: Fulan 18-24, tinan 2, poupansa Orsamentu: Estima $25-$30 Miliaun kada tinan Akordu Importante sira ho Governu Timor-Leste:Akordu Kompra Enerjia Power Purchase Agreement ho EDTL, E.P

Akordu Direitu Superfísie bá rai ho Ministériu Justisa Akordu Garantia Estadu bá Investimentu ho Ministériu Finansas no MOP Benefísiu seluk: Sei fó kapasitasaun bá tékniku EDTL, bele asesu bá fundu carbon credit, poupa kustu manutensaun no lube oil iha sentrál elétrika Hera no Betano, redús emisaun karbonu dioksida no fó oportunidade serbisu bá Timoroan sira iha períodu konstrusaun no operasaun.

Partisipa iha serimónia ne’e membru Governu da-Sia, membru Parlamentu Nasionál, korpu diplomátiku inklui Embaixadór Japaun, Fransa no Austrália, reprezentante instituisaun finansiál sira husi JICA, IFC, Banku Mundiál, ADB no MIGA, autoridade lokál, líder komunitáriu husi Suku Lifau no Suku Haturalan, lisan Uma Lulik Rentau, komunidade nomos estudante sira.

https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create

*𝗠𝗶́𝗱𝗶𝗮-𝗠𝗢𝗣*

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus