𝐒𝐄𝐅, 𝐊𝐎𝐍𝐓𝐈𝐍𝐔𝐀 𝐑𝐄𝐀𝐋𝐈𝐙𝐀 𝐊𝐎𝐍𝐒𝐔𝐋𝐓𝐀 𝐏𝐔́𝐁𝐋𝐈𝐊𝐔 𝐁𝐀 𝐊𝐎𝐌𝐔𝐍𝐈𝐃𝐀𝐃𝐄 𝐒𝐈𝐑𝐀 𝐇𝐎𝐓𝐔 𝐀𝐓𝐔 𝐏𝐑𝐎𝐓𝐄𝐉𝐄 𝐑𝐄𝐊𝐔𝐑𝐒𝐔𝐒 𝐍𝐀𝐓𝐔𝐑𝐀𝐈𝐒 𝐈𝐇𝐀 𝐂𝐑𝐈𝐁𝐀𝐒, 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐌𝐀𝐍𝐀𝐓𝐔𝐓𝐎

17 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐒𝐄𝐅, 𝐊𝐎𝐍𝐓𝐈𝐍𝐔𝐀 𝐑𝐄𝐀𝐋𝐈𝐙𝐀 𝐊𝐎𝐍𝐒𝐔𝐋𝐓𝐀 𝐏𝐔́𝐁𝐋𝐈𝐊𝐔 𝐁𝐀 𝐊𝐎𝐌𝐔𝐍𝐈𝐃𝐀𝐃𝐄 𝐒𝐈𝐑𝐀 𝐇𝐎𝐓𝐔 𝐀𝐓𝐔 𝐏𝐑𝐎𝐓𝐄𝐉𝐄 𝐑𝐄𝐊𝐔𝐑𝐒𝐔𝐒 𝐍𝐀𝐓𝐔𝐑𝐀𝐈𝐒 𝐈𝐇𝐀 𝐂𝐑𝐈𝐁𝐀𝐒, 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐌𝐀𝐍𝐀𝐓𝐔𝐓𝐎

Data Publica

17 Aug 2026

Descrisaun

Cribas,13 Agostu 2026||Ministério da Agricultura, Pecuária, Pesca e FLorestas (MAPPF), Liu husi Secretário de Estado das Florestas(SEF), Realiza konsulta públika kona-ba protesaun no konservasaun rekursu naturais iha área kosteira, programa ne'e sai hanesan pasu importante ida atu hametin konsiénsia no partisipasaun komunidade iha protesaun ambiente, liu-liu iha Suku Cribas, Postu Administrativu Manatuto, Munisípiu Manatuto.

𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, informa Konsulta públiku hamutuk ho komunidade lokál sira mak pilar fundamental no xave matan atu prosesu proteje no konserva rekursus naturais bele la'o ho susesu, kle'an, no sustentável ba tempu naruk.

Tanba ne'e konsultasaun ne'e importante atu fó oportunidade ba komunidade, lideransa lokal no parte relevante sira atu ko'alia kona-ba situasaun rekursu naturais iha sira-nia área, liu-liu kona ba atividade tesi ai no sunu rai ne'ebé bele hamosu impaktu negativu ba floresta, ai-laran iha Suku Cribas.

"Proteje ai-laran no ekosistema tasi nian mak ba dezenvolvimentu Ekonómia Verde (Green Economy) no Ekonómia Azúl (Blue Economy) iha Timor-Leste. Modelu ekonómia rua ne'e la'ós de'it konserva meiu ambiente, maibé kria rendimentu no padraun moris ne'ebé sustentável ba komunidade sira" dehan S.E.SEF.

Sua Excelência SEF, husu ba Komunidade sira hotu atu proteje no konserva ai-laran (floresta) tanba ai-laran iha funsaun fo benefisíu oin-oin ne'ebé sustentabilidade ba ekosistema, klima, ekonómia, no moris ema nian iha rai-maran no tasi-ninin.

"Proteje no konserva floresta, ai-laran sira ne'ebé moris natural iha foho lolon sira sei fo benefísiu ba Ekólójika no protesaun ba rai, ai-laran mak bele prevene erosaun no rai-halai, tanba ai-laran nia abut mak bele kaer metin rai iha foho lolon sira.Tahan absolve udan been ne'ebé tuun nune'e labele lori rai bokur sira husi foho tun ba mota" dehan S.E.SEF.

Tanba ai-laran mak bele Proteje Tasi no Ekosistema Kosteira (Ridge-to-Reef): ai-laran iha foho kaer metin sedimentasaun rai-huun labele tun ba tasi. Ai-laran Regula Klima (Klima & Anin), Absorve Dióxidu de Karbonu (CO_2), Ai-laran halo anin moos no prodús oksijéniu ne'ebé ita dada loron-loron.

S.E. SEF, informa mós ba komunidade sira hotu katak mudansa klimatika ne'ebé mosu, tanba ai-laran hahú menus ba bebeik, ai-laran mak bele regula temperatura fó mahon no hamalirin anin, halo klima sai fresku no presipitasaun (udan) la'o tun ho nian tempu.

"Ai-laran sai fatin ne'ebé animal fuik sira hela, uma naturál ba balada oin-oin (manu, fuik, rusa fuik, no animal sira seluk. Mantén biodiversidade ai-horis no ai-moruk tradisionál sira ne'ebé bele lakon kuandu ita la proteje floresta, ai-laran ho diak iha ita nia nasaun" hateten S.E.SEF.

Sua Excelência SEF, esplika tan katak realiza sensibilizasaun ne'e iha Suku Cribas tanba hare no observa iha Suku ne'e komunidade maioria sei dependensia ba ai-laran, ho nune'e prezensa lider sira ne'e atu fo informasaun konaba importansia atu fo protesaun no konservasaun ba floresta, ai-laran no rekursus naturais sira ne'ebé moris iha Suku Cribas.

Partisipa iha Konsultasaun Públiku ida ne'e Sua Excelência SEF, Akompañia husi Diretór Geral Meiu Ambiente, Reprezenta Administrador Postu Adm. Manatuto. Komandante PNTL, Munisípiu Manatuto, Concelho Veteranos Munisípiu Manatuto, Comandante Esquarda PNTL, Postu Adm. Manatuto, Xefe Suku no Xefe Aldeia sira inklui partisipa masimu husi Komunidade no Juventude sira hotu.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus