𝐕𝐢𝐬𝐞-𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐏𝐚𝐫𝐭𝐢𝐬𝐢𝐩𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐃𝐢𝐚𝐥𝐨𝐠𝐮 𝐌𝐮𝐥𝐭𝐢 𝐒𝐞𝐤𝐭𝐨𝐫𝐚𝐥 𝐃𝐢𝐫𝐞𝐢𝐭𝐮 𝐋𝐚𝐛𝐚𝐫𝐢𝐤 𝐧𝐨 𝐅𝐨𝐢𝐧𝐬𝐚’𝐞 𝐢𝐡𝐚 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞

18 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐕𝐢𝐬𝐞-𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐏𝐚𝐫𝐭𝐢𝐬𝐢𝐩𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐃𝐢𝐚𝐥𝐨𝐠𝐮 𝐌𝐮𝐥𝐭𝐢 𝐒𝐞𝐤𝐭𝐨𝐫𝐚𝐥 𝐃𝐢𝐫𝐞𝐢𝐭𝐮 𝐋𝐚𝐛𝐚𝐫𝐢𝐤 𝐧𝐨 𝐅𝐨𝐢𝐧𝐬𝐚’𝐞 𝐢𝐡𝐚 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞

Data Publica

18 Aug 2026

Descrisaun

𝐃𝐈𝐋𝐈,𝟏𝟏/𝟎𝟖/𝟐𝟎𝟐𝟔: Vise-Primeiru Ministru, Ministru Kordenador ba Assuntu Sosiais, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino partisipa iha Dialogu Multi Sektoral Direitu Labarik no Foinsa’e ne’ebe ko’alia kona-ba servisu parseria entre Governu no Sosiedade Sivíl hodi rezolve kestaun krítiku ida ne'ebé sosiedade sivíl, komunidade no jerasaun sira enfrenta liga ho kestaun protesaun ba labarik sira iha Timor-Leste.

Governu no Sosiedade Sivil nia devér atu asegura katak labarik ida-idak moris iha ambiente ida ne'ebé halo sira sente seguru, valorizadu, no hetan protesaun. kestaun ne’e presiza la’os responsabilidade entidade ida nian de'it, kestaun ida-ne'e presiza esforsu ida ne’ebé konsertadu hosi governu, sosiedade sivíl, no parte interesada sira iha komunidade.

Ita moris iha mundu ida ne'ebé vulnerabilidade sempre prezente iha ita-nia oan sira nia moris. Vulnerabilidade ne’e la sees husi ameasa, violénsia, esplorasaun, ka neglijénsia, situasaun risku sira hanesan ne’e kontinua akontese iha família barak. Tanba ne’e, ita tenke hari’i parseria ida ne'ebé metin liu husi unifika ita nia forsa no rekursu sira hosi setór oi-oin hodi kria sistema protesaun ba direitu labarik ida ne'ebé efetivu.

Governu hala'o papél krusiál ida hodi estabelese enkuadramentu legál no polítika sira ne'ebé fó prioridade ba bem-estar labarik nian. Maibé, lei no polítika sira mesak la sufisiente. Lei no polítika sira tenke komplementa ho implementasaun ne'ebé efetivu, liu husi parseria ho sosiedade sivíl no ajénsia internasionál sira. Nune’e, ezisténsia Organizasaun naun-governamentál no movimentu sira maka sai nudár liman ain governo nian iha komunidade no ita boot sira nia prezensa (organizasaun naun-govermental no movimento) importante atu kontribui no alkansa protesaun labarik ne’ebé efetivu.

Dala barak organizasaun naun-govermental no movimentu sira iha baze maka sai nudár respondente dahuluk ba situasaun nesesidade labarik vulneravel sira-nian no bele taka lakuna inisiativa governu nian no dinámika loloos iha terenu.

Hamutuk ita asegura estratéjia ne’ebé informadu, inkluzivu, no efetivu. Atu kria kolaborasaun multi-setoriál ida la’os de’it liu husi koordenasaun, maibe presiza depozita konfiansa no fahe vizaun ida ne'ebé hanesan.

Mai unifika ita nia esforsu sira iha formasaun ba profisionál sira, hakbi’it família sira no hasa'e konxiénsia liu husi Inisiativa sira hanesan workshop konjuntu, programa no atividade sira ne’ebé baze iha komunidade, no fahe rekursu sira ne'ebé bele hasa'e ita-nia kapasidade sira atu proteje labarik sira.

Aleinde ne’e, esensiál tebes atu ita envolve labarik no foin-sa’e sira iha diskusaun sira-ne’ebé koalia kona-ba protesaun labarik. Sira nia lian maka krítiku atu forma polítika sira ne'ebé afeta ba sira nia moris. Rona sira sei la'ós de'it hadi'a ita-nia aprosimasaun sira maibé mós fó kbiit ba sira atu halo advokasia ba sira-nia direitu sira.

Atu avansa ba oin, mai ita kompromete atu loke liña komunikasaun sira ne’ebé efetivu, apoiu mútuo, no avaliasaun kontínua ba ita-nia estratéjia sira. Hamutuk, nu'udar parseiru iha misaun ida-ne'e, ita iha potensiál atu halo impaktu ne'ebé maka'as ba asuntu protesaun ba direitu labarik.

Nudár Vise-Primeiro Ministro ha’u husu ba ita hotu atu labele haree ita-nia an hanesan entidade ketak ida maibé haree ita nia aan hanesan aliadu hodi salvaguarda ita-nia oan sira-nia futuru.

Atu konklui, ha'u husu ba ita hotu ne'ebé ohin marka prezensa iha ne’e atu foti oportunidade kolaborasaun ida ne’e. Hamutuk, ita harii sistema ida iha-ne’ebé asegura labarik hotu-hotu iha Timor-Leste hetan salvaguarda husi prejuízu no selebra sira-nia potensiál no hetan oportunidade atu dezenvolve sira nia aan.

Obrigadu ba ita-boot sira hotu nia dedikasaun ba asuntu ida-ne'e, no ha'u hein atu serbisu hamutuk ho organizasaun ida-idak ba asuntu protesaun ba labarik. Mai ita haforsa servisu parseira hodi kria mundu ida furak liu ba labarik hotu iha Timor-Leste.

=====

[PT]

Vice-Primeiro-Ministro defende reforço da parceria entre Governo e sociedade civil na proteção das crianças em Timor-Leste

O Vice-Primeiro-Ministro e Ministro Coordenador dos Assuntos Sociais, Eng.º Mariano Assanami Sabino, defendeu o reforço da cooperação entre o Governo, a sociedade civil e as organizações internacionais para garantir uma proteção mais eficaz dos direitos das crianças e dos jovens em Timor-Leste.

A posição foi assumida durante a sua participação no Diálogo Multissetorial sobre os Direitos da Criança e dos Jovens, realizado em Díli, que reuniu diferentes intervenientes para debater os principais desafios relacionados com a proteção das crianças no país.

Durante a intervenção, Mariano Assanami Sabino sublinhou que garantir que cada criança cresça num ambiente seguro, valorizado e protegido é uma responsabilidade partilhada entre o Estado, a sociedade civil e as comunidades.

O Vice-Primeiro-Ministro alertou para a persistência de situações de vulnerabilidade que afetam muitas crianças, incluindo ameaças, violência, exploração e negligência, defendendo uma resposta concertada entre os diferentes setores da sociedade.

“Não devemos ver-nos como entidades separadas, mas como aliados na salvaguarda do futuro das nossas crianças”, afirmou Mariano Assanami Sabino.

O governante destacou ainda o papel do Governo na criação de um enquadramento legal e de políticas públicas orientadas para o bem-estar e a proteção das crianças. No entanto, salientou que a existência de leis e políticas, por si só, não é suficiente, sendo necessária uma implementação eficaz e uma cooperação permanente com a sociedade civil e as agências internacionais.

Mariano Assanami Sabino reconheceu igualmente o importante papel desempenhado pelas organizações não governamentais e pelos movimentos de base comunitária, que muitas vezes constituem a primeira resposta perante situações de vulnerabilidade infantil e contribuem para colmatar lacunas existentes no terreno.

Mais formação, apoio às famílias e participação dos jovens

Entre as prioridades apontadas pelo Vice-Primeiro-Ministro estão o reforço da formação dos profissionais que trabalham na área da proteção infantil, o apoio às famílias e o aumento da sensibilização das comunidades.

Nesse sentido, defendeu a realização de workshops conjuntos, programas e atividades de base comunitária, bem como a partilha de recursos e conhecimentos entre as diferentes entidades, com o objetivo de aumentar a capacidade de resposta e proteção das crianças.

Outro dos pontos destacados foi a necessidade de envolver diretamente as crianças e os jovens nas decisões e discussões relacionadas com os seus direitos.

Segundo Mariano Assanami Sabino, ouvir a voz das crianças e dos jovens é essencial para a definição de políticas que tenham impacto nas suas vidas, permitindo simultaneamente reforçar a sua capacidade de defender os próprios direitos.

“Construir um mundo melhor para todas as crianças”

No final da sua intervenção, o Vice-Primeiro-Ministro apelou à criação de canais de comunicação mais eficazes, ao reforço do apoio mútuo e à avaliação contínua das estratégias de proteção infantil.

Mariano Assanami Sabino considerou que uma ação conjunta poderá produzir um impacto significativo na proteção dos direitos das crianças em Timor-Leste.

“Juntos, devemos construir um sistema que assegure que todas as crianças em Timor-Leste estejam protegidas contra qualquer forma de dano, que o seu potencial seja valorizado e que tenham oportunidades para se desenvolver plenamente”, afirmou.

O governante terminou agradecendo o compromisso das organizações e entidades presentes, manifestando a sua disponibilidade para continuar a trabalhar em parceria na área da proteção infantil e apelando ao reforço da cooperação para “construir um mundo melhor para todas as crianças de Timor-Leste”.

=====

[EN]

Deputy Prime Minister calls for stronger partnership between Government and civil society to protect children in Timor-Leste

The Deputy Prime Minister and Coordinating Minister for Social Affairs, Eng. Mariano Assanami Sabino, has called for stronger cooperation between the Government, civil society and international organisations to ensure more effective protection of the rights of children and young people in Timor-Leste.

The Deputy Prime Minister made the remarks during his participation in the Multisectoral Dialogue on the Rights of Children and Young People, held in Dili, which brought together various stakeholders to discuss the main challenges related to child protection in the country.

During his intervention, Mariano Assanami Sabino stressed that ensuring every child grows up in a safe, supportive and protective environment is a shared responsibility between the State, civil society and communities.

The Deputy Prime Minister warned that many children continue to face situations of vulnerability, including threats, violence, exploitation and neglect, and called for a coordinated response involving different sectors of society.

“We should not see ourselves as separate entities, but as allies in safeguarding the future of our children,” said Mariano Assanami Sabino.

The Deputy Prime Minister also highlighted the Government’s role in establishing a legal and policy framework focused on children’s wellbeing and protection. However, he stressed that laws and policies alone are not enough, and must be supported by effective implementation and ongoing cooperation with civil society and international agencies.

Mariano Assanami Sabino also recognised the important role played by non-governmental organisations and grassroots movements, which are often the first to respond to situations of vulnerability affecting children and help address gaps in government initiatives on the ground.

More training, support for families and youth participation

Among the priorities highlighted by the Deputy Prime Minister were strengthening the training of professionals working in child protection, supporting families and increasing awareness within communities.

In this regard, he advocated joint workshops, community-based programmes and activities, as well as the sharing of resources and expertise among different organisations, with the aim of strengthening their capacity to respond to and protect children.

Another key issue highlighted was the need to directly involve children and young people in decisions and discussions concerning their rights.

According to Mariano Assanami Sabino, listening to the voices of children and young people is essential for shaping policies that affect their lives, while also strengthening their ability to advocate for their own rights.

“Building a better world for all children”

At the end of his intervention, the Deputy Prime Minister called for the establishment of more effective communication channels, stronger mutual support and continuous assessment of child protection strategies.

Mariano Assanami Sabino said that joint action could have a significant impact on the protection of children’s rights in Timor-Leste.

“Together, we must build a system that ensures all children in Timor-Leste are protected from harm, that their potential is valued, and that they have opportunities to develop to their full potential,” he said.

The Deputy Prime Minister concluded by thanking the organisations and institutions present for their commitment, expressing his willingness to continue working in partnership on child protection and calling for stronger cooperation to “build a better world for all children in Timor-Leste”.

See less

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus