𝐄𝐧𝐬𝐞𝐫𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐅𝐨𝐫𝐦𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐓𝐢𝐧𝐣𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐊𝐨́𝐫 𝐍𝐚𝐭𝐮𝐫𝐚́𝐥 𝐛𝐚 𝐊𝐚𝐛𝐚𝐬 𝐧𝐨 𝐒𝐨𝐫𝐮 𝐓𝐚𝐢𝐬 𝐈𝐡𝐚 𝐀𝐭𝐬𝐚𝐛𝐞

19 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐄𝐧𝐬𝐞𝐫𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐅𝐨𝐫𝐦𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐓𝐢𝐧𝐣𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐊𝐨́𝐫 𝐍𝐚𝐭𝐮𝐫𝐚́𝐥 𝐛𝐚 𝐊𝐚𝐛𝐚𝐬 𝐧𝐨 𝐒𝐨𝐫𝐮 𝐓𝐚𝐢𝐬 𝐈𝐡𝐚 𝐀𝐭𝐬𝐚𝐛𝐞

Data Publica

19 Aug 2026

Descrisaun

𝐀𝐓𝐒𝐀𝐁𝐄 [13.08.2026]– Ministério Komérsiu no Indústria (MCI), liuhusi Diretur Jerál Indústria reprezenta SE. Ministru MCI Dr. Nino pereira, ensera ona ho susesu formasaun tinjimentu kór naturál ba kabas no soru tais ba feto soru-nain 12 iha Suku Lação, Postu Administrativu Atsabe, Munisípiu Ermera, kinta (Horseik). Prezensa Sr. DG Industria iha seremonia ne'e hetan akompaña husi diresaun téknika sira hanesan USD Minicipio Ermera, Lojístika, DNM no DNIM rasik ne’ebé nuudar implementador programa formasaun refere.

Formasaun ne'ebé hala'o durante loron 10 nia laran ne'e, fahe ba faza rua: loron lima dahuluk fokus ba tinjimentu kór naturál ba kabas, no loron lima ikus uza ba prátika soru tais hodi prodús tais ho kór naturál ne'ebé prepara ona. Partisipante feto na'in-12 ne'e mai husi membru grupu Soru Nain Tais Atsabe husi Aldeia Aiaben.

𝐎𝐛𝐣𝐞𝐭𝐢𝐯𝐮 𝐧𝐨 𝐑𝐞𝐳𝐮𝐥𝐭𝐚𝐝𝐮 𝐅𝐨𝐫𝐦𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧

1. Objetivu husi Treinamentu

• Kapacitasaun Téknika: Partilla koñecimentu ba grupu soru nain sira kona-ba uza plantas no ai-boris naturais hodi prodús kor naturais ba tais.

• Valor Ekonomia: Aumenta kualidade no valor ekonomia husi produtu tais nune'i bele iha kbiit atu kompete iha merkadu.

2. Salvaguarda Urgente ba Tais (UNESCO)

• Estatutu UNESCO: Tais registadu tiha ona iha UNESCO iha 14 de Dezembru 2021 iha kategoria Salvaguarda Urgente.

• Ameaça ba Identidade: Prátika soru tais tun ba beik tanba katuas/ferik sira barak laiha tiha ona, no jerasaun foin-sa'e barak la kontinua ona abilidade soru nian.

• Preservasaun Étika: Soru tais la'ós de'it koñecimentu kognitivu, maibé 'badain liman' no heransa husi be'ala sira ne'izora tenke pasadu ba jerasaun futuru hodi labele lakon identidatu kultural.

3. Papél Estratéjiku husi MCI no Parceiru Sira

• Diversifikasaun no Kualidade: MCI hamutuk ho Komisaun Nasionál Patrimóniu Kultural Imaterial igalmente foka ba dezenvolvimentu tais liu husi diversifikasaun kor, hasa'e kualidade soru, no fasilita meius merkadu nian.

• Patrimóniu no Ekonomia Kriativa: Tais haree nudar patrimóniu kultural imaterial no mós nudar força criativa (ai-rin ba indústria kriativa) ne'ebé ho poténsia boot ba sustentabilidade ekonomia Timor-Leste nian.

Durante formasaun ne'e, partisipante sira konsege identifika ai-horis sira ne’ebé transforma no hodi prodús ba 𝐤𝐨́𝐫 𝐧𝐚𝐭𝐮𝐫𝐚́𝐥 𝐡𝐚𝐦𝐮𝐭𝐮𝐤 𝟖𝟏. Kór sira-ne'e uza kedas ba prátika soru tais orijinal no kualidade kór nian ne’ebé lakon maske fase fila-fila.

𝐀𝐩𝐫𝐞𝐜𝐢𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐧𝐨 𝐑𝐞𝐤𝐨𝐦𝐞𝐧𝐝𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧

1. Responsável Grupo Soru Nain Aiaben hato'o agradesimentu kle'an no apresiasaun boot ba Ministériu Komérsiu no Indústria no ekipa formador sira ba formasaun tinjimentu kor naturál ne'ebé ajuda hasa'e kualidade produsaun tais. Sira sente katak apoiu ne'e hanesan rekoñesimentu valorozu husi Governu ba matenek tradisionál soru-nain sira-nian, hamutuk ho agradesimentu ba autoridade lokál sira ne'ebé apoia ona prosesu ne'e

2. Xefe Suco salienta katak tais mak indústria lolo'os Timor-Leste nian no husu ba Governu atu kontinua fó apoiu forte ba feto soru-nain sira hodi proteje heransa kulturál ne'e husi risku lakon. Governu la para de'it iha formasaun, maibé fó akompañamentu kontínuu husi loron ba loron no hadi'a kondisaun fatin ka uma servisu nian ba grupu soru-nain sira.

3. Reperezentatante Presidente Autoridade Minisipiu Ermera senti orgullu, apresiasaun no hato'o agradesimentu ba MCI no ekipa nasionál ne'ebé tun to'o komunidade rural hodi fó formasaun. Apelu ba inan soru-nain sira atu rai no uza koñesimentu ne'e ho di'ak, no kontinua dezenvolve sira-nia kreatividade hodi la para de'it iha formasaun nia rohan.

𝐌𝐂𝐈 𝐊𝐨𝐧𝐭𝐢𝐧𝐮𝐚 𝐄𝐧𝐤𝐨𝐫𝐚𝐣𝐚

Diretor-Jerál Indústria Sr. Jorge Ferreira nuudar reperezentante Ministru MCI iha nia intervensaun, haktuir katak Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI) iha pilár boot rua ne'ebé estratejiku: industrializasaun no komersializasaun. Nia subliña katak Diresaun Jerál Indústria sei kontinua foku hodi kapasita foin-sa'e no hamoris grupu produtór sira-ne'ebé iha ona, ho objetivu atu hasa'e sira-nia kualidade produsaun nune'e bele kompete ho aas iha merkadu. Estreita liután, nia fó apresiasaun boot ba dedikasaun husi ekipa nasionál DNIM no Unidade Servisu Deskonsentradu Munisípiu Ermera nian, ne'ebé ho susesu empodera no akompaña grupu sira-ne'e ho pasiénsia durante formasaun intensivu loron-10 nia laran.

Líder ne'e reforsa katak iha era merkadu livre ne'ebé nakloke, produtu husi rai-li'ur livre atu tama no produtu lokál mós iha opurtunidade atu sai ba li'ur. Ho situasaun ida-ne'e, polítika Governu nian liu husi formasaun téknika sira-ne'e sai krítiku tebes hodi garante katak Timor-Leste la lakon nia matenek tradisionál, maibé bele hamriik metin, kompete ho kualidade, no na'in nafatin ba orijinalidade no identidadae indústria tais iha rai-laran.

Seremonia enseramentu ne’e takan ho entrega eequipamentu sira ne’ebe uza durante formasaun no sertifikadu formasaun ba feto soru nain 12 nebe partisia iha formasaun tinjimentu kor natural nian.

#Media_MCI

See less

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus