𝐒𝐄𝐅, 𝐀𝐛𝐞𝐫𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐏𝐚𝐠𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐏𝐫𝐨𝐠𝐫𝐚𝐦𝐚 𝐓𝐨𝐨𝐬 𝐊𝐚𝐫𝐛𝐨𝐧𝐮 𝐛𝐚 𝐊𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐌𝐮𝐧𝐢𝐬𝐢́𝐩𝐢𝐮 𝐌𝐚𝐧𝐚𝐭𝐮𝐭𝐨, 𝐕𝐢𝐪𝐮𝐞𝐪𝐮𝐞 𝐧𝐨 𝐌𝐚𝐧𝐮𝐟𝐚𝐡𝐢
Asuntu
𝐒𝐄𝐅, 𝐀𝐛𝐞𝐫𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐏𝐚𝐠𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐏𝐫𝐨𝐠𝐫𝐚𝐦𝐚 𝐓𝐨𝐨𝐬 𝐊𝐚𝐫𝐛𝐨𝐧𝐮 𝐛𝐚 𝐊𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐬𝐢𝐫𝐚 𝐢𝐡𝐚 𝐌𝐮𝐧𝐢𝐬𝐢́𝐩𝐢𝐮 𝐌𝐚𝐧𝐚𝐭𝐮𝐭𝐨, 𝐕𝐢𝐪𝐮𝐞𝐪𝐮𝐞 𝐧𝐨 𝐌𝐚𝐧𝐮𝐟𝐚𝐡𝐢
Data Publica
20 Aug 2026
Descrisaun
Soibada,14 Agostu 2026|𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, Hala’o abertura ba serimónia pagamentu programa Toos Karbonu ba komunidade sira iha Munisípiu tolu, mak hanesan, Munisípiu Manatuto, Viqueque no Manufahi.
Programa ne’e realiza husi F-COTI ho objetivu atu fó benefísiu ba komunidade sira ne’ebé partisipa iha kombate mudansa klimatika, atividade plantasaun no konservasaun ai-hun, no iha tempu hanesan kontribui ba proteksaun ambiente no dezenvolvimentu sustentável.
Programa Toos Karbonu sai hanesan oportunidade importante ida hodi kombate mudansa klimatika, atu aproxima atividade konservasaun floresta ho melhoria moris komunidade.
Liu husi programa ne’e, komunidade ne’ebé komprometidu atu kuda no proteje ai-hun sira bele simu benefísiu tuir mekanismu pagamentu ne’ebé estabelese iha programa.
Iha serimónia pagamentu, SEF la’o husi perspetiva katak pagamentu la bele sai objetivu ikus. Pagamentu tenke sai motivasaun atu komunidade kontinua kuda ai, kuidadu ai-hun sira no aumenta tan kobertura floresta iha rai laran.
S.E. SEF, enkoraja ba komunidade sira iha Munisípiu Viqueque, Manatutu no Manufahi atu simu benefísiu ne’ebé hetan ho responsabilidade, no kontinua halo esforsu atu proteje ambiente.
Iha nia mensajen ba komunidade, S.E. SEF hato’o apelu atu komunidade labele haree Programa Toos Karbonu hanesan oportunidade atu simu osan de’it.
Objetivu boot husi programa ne’e mak atu kombate mudansa klimatika, hametin konservasaun floresta no aumenta ai-hun iha Timor-Leste.
S.E. SEF enkoraja komunidade atu nafatin kuda ai, la’ós tanba F-COTI selu kada tinan rua, maibé tanba ai-hun iha valor boot ba moris ema, ambiente no futuru nasaun.
“Labele simu de’it osan hodi depois la kuda tan. Se ita hakarak ita-boot sira nia munisípiu nafatin matak, ita tenke kuda ai barak no aumenta tan ai-hun. Pagamentu ne’ebé ita simu tenke sai motivasaun atu ita kontinua kuda no proteje ai,” .
S.E. SEF subliña katak ai ne’ebé kuda ohin presiza kuidadu atu bele moris no dezenvolve. Responsabilidade komunidade la remata bainhira pagamentu simu, maibé kontinua ho manutensaun, proteksaun no plantasaun foun.
Komunidade mós presiza komprende katak floresta fó benefísiu ne’ebé liu husi valor ekonomia. Floresta ajuda proteje rai, conserva bee, regula klima, proteje biodiversidade no fó habitat ba balada fuik sira.
Tanba ne’e, kada ai-hun ne’ebé kuda no kuidadu ho responsabilidade mak kontribuisaun ida ba ambiente no futuru Timor-Leste.
Iha serimónia ne’e, S.E. SEF mós hato’o mensajen kona-ba valor istóriku floresta ba povu Timor-Leste.
S.E. SEF lembra katak komunidade iha tempu okupasaun, ai-laran no floresta mak sai fatin ne’ebé ajuda salva no proteje ita-nia povu. Iha tempu luta, ai-laran sai fatin subar, refújiu no proteksaun ba ema sira ne’ebé enfrenta situasaun difícil.
Tanba ne’e, floresta la’ós de’it rekursu naturál ne’ebé fó bee, oksijéniu no habitat ba balada fuik, maibé mós sai parte importante husi memória no istória Timor-Leste.
S.E. SEF husu komunidade atu valoriza istória floresta nian no hatene katak proteje ai-laran ohin mak responsabilidade ida ba jerasaun futuru.
Floresta ne’ebé salva ita iha tempu pasadu tenke ita proteje ohin, atu bele salva no fó moris di’ak ba jerasaun sira tuirmai.
Mensajen ida-ne’e sai apelu ba komunidade atu la haree ai-hun hanesan fonte osan de’it, maibé haree hanesan patrimóniu natural no istóriku ne’ebé presiza proteksaun.
Ho nune’e, Programa Toos Karbonu bele sai instrumentu ida atu liga benefísiu ekonomia komunidade ho responsabilidade konservasaun ambiente.
Iha parte ikus husi serimónia, SEF fó parabéns no apresiasaun ba Diretor F-COTI ho ekipa tomak ne’ebé servisu no dedika sira-nia esforsu ba implementasaun Programa To’os Karbonu.
SEF hateten katak servisu ne’ebé hala’o husi F-COTI ho nia ekipa iha valor importante ba ita-nia rai Timor-Leste, liuliu iha esforsu atu envolve komunidade iha plantasaun ai, konservasaun floresta no proteksaun ambiente.
SEF fó parabéns ba Diretor F-COTI no ekipa tomak ne’ebé servisu ba ita-nia rai Timor-Leste nia di’ak no ba futuru. SEF enkoraja F-COTI atu kontinua servisu hamutuk ho Governu no komunidade atu programa ne’e bele fó impaktu pozitivu no sustentável.
Iha tempu hanesan, SEF subliña katak esforsu atu lori Timor-Leste ba futuru ne’ebé matak la’ós responsabilidade Governu de’it, maibé presiza partisipasaun ativa husi komunidade.
“Atu lori Timor ba futuru ne’ebé matak, la’ós Governu de’it, maibé depende mós ba ita-boot sira. Ita hotu iha responsabilidade atu kuda ai, kuidadu no proteje floresta. Governu bele halo programa, maibé komunidade mak iha papel importante atu halo programa ne’e moris iha rai,”.
SEF enkoraja komunidade iha Viqueque, Manatutu no Manufahi atu kontinua kuda ai-hun no aumenta tan área matak, hodi garante katak benefísiu husi programa la remata iha pagamentu, maibé kontinua ba tempu naruk.
Programa Toos Karbonu espera bele hametin kooperasaun entre Governu, F-COTI no komunidade, hodi aumenta kobertura floresta, proteje rai no bee, conserva biodiversidade no kontribui ba Timor-Leste ida ne’ebé matak, sustentável no saudável.
Ai ne’ebé ita kuda ohin mak patrimóniu ba ita-nia oan sira aban bainrua hodi Timor-Leste matak mak responsabilidade ita hotu nian.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus