SESAUN INFORMATIVU REINTEGRASAUN BA TRABALLADOR RETORNU PALM
Asuntu
SESAUN INFORMATIVU REINTEGRASAUN BA TRABALLADOR RETORNU PALM
Data Publica
20 Aug 2026
Descrisaun
Dili, 13–14 Agostu 2026, Sekretaria Estadu ba Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE) liu husi Diresaun Nasionál ba Empregu Estranjeiru (DNEE), hala'o sesaun informativu durante loron rua ba traballador retornu no familia sira husi programa PALM, iha Timor Lodge, Dili. Sesaun ne'e ho objetivu atu fó orientasaun no informasaun prátiku atu suporta sira-nia reintegrasaun ba família, komunidade, no atividade ekonómika hafoin remata sira-nia kontratu servisu iha Australia, no programa ne'e prepara atu ajuda sira nia transisaun moris ba familia ho susesu.
Loron primeiru hahú ho abertura oficial husi Diretor Jeral SEFOPE, Sr. Carlito do Rosario Cabral. Iha ninia diskursu, diretor destaka apoiu husi Governu ba traballador retornu sira. Nia mós enkoraja traballador sira atu uza esperiénsia no abilidade ne'ebé sira hetan iha rai li'ur atu kontribui ba dezenvolvimentu nasional.
Iha sesaun diskusaun Partisipante sira hetan aprezentasaun materia importante no valiozu oi’oin husi Instituisaun Governu no Sosiedade Sivil Relevantes sira hanesan husi IADE (Institutu Apoiu Dezenvolvimentu Empresariál) aprezenta kona-ba negosiasaun servisu no estratéjia atu identifika no asesu oportunidade empregu iha Timor-Leste. Sesaun ne'e importante tebes tanba traballador sira dala barak enfrenta dezafiu bainhira buka servisu iha rai klaran tanba sira la hatene oinsá atu aplika sira-nia abilidade ne'ebé hetan iha rai li'ur ba merkadu lokál.
Sesaun tuir mai husi Sekretaria Estadu ba Igualdade (SEI) fó sensebilizasaun kona-ba prevenção violénsia bazeada ba jéneru. Sesaun ne'e subliña importánsia atu kria família no komunidade ne'ebé seguru, respeituzu, no suporta malu. Traballador sira aprende kona-ba sinal violénsia no oinsá atu prevene, liuliu bainhira sira ajusta fali ba moris ho família depois de tempu naruk iha rai li'ur.
Husi SERVE.IP fahe informasaun detalhadu kona-ba prosesu rejistu negósiu no estabelese empresa formal iha Timor-Leste. Sesaun ne'e relevante ba traballador sira ne'ebé iha interese atu uza sira-nia poupança no esperiénsia atu hahú negósiu rasik. SERVE mós esplika kona-ba benefísiu husi rejistu formal, inklui asesu ba apoiu Governu no kreditu.
Loron primeiru remata ho sesaun feedback, ne'ebé permite partisipante sira atu fahe sira-nia esperiénsia, diskute dezafiu ne'ebé sira hasoru, no fó rekomendasaun atu hadi'ak atividade reintegrasaun ba futuru.
Loron daruak foku ba dezafiu pesoál no prátiku ne'ebé traballador sira bele enfrenta bainhira halo transizasaun fali ba moris iha Timor-Leste.
Organizasaun Sosiedade Sivíl PRADET entrega sesaun kona-ba saúde mentál no bem-estar. Sesaun ne'e fó informasaun kona-ba oinsá traballador sira bele kuida sira-nia saúde mentál, rekonese sinal stress no ansiedade, no buka apoiu apropriadu bainhira presiza. PRADET mós fó orientasaun kona-ba oinsá família sira bele suporta membru ne'ebé fila fali hodi evita izolamentu no promove komunikasaun di'ak.
Partisipante sira mós simu orientasaun prátiku kona-ba prepara curriculum vitae (CV) ne'ebé di'ak no halo ho suksesu iha entrevista servisu. Sesaun ne'e ajuda traballador sira atu aprezenta sira-nia abilidade no esperiénsia ho maneira ne'ebé atrativu ba empregadór sira iha Timor-Leste, ho objetivu atu fortalese sira-nia konfiansa no hadi'a prontidão atu buka empregu iha merkadu lokál.
Sesaun importante seluk oferese husi ekipa Departamentu Reintegrasaun-SEFOPE kona oinsa trara superannuation claim no xoke kultura reversu. Traballador sira aprende kona-ba oinsa atu rekplama sira nia superannuation depois de fila fali mai Timor-Leste. Participante sira mos aprende kona-ba oinsa dezafiu psikolójiku ne'ebé balun hetan bainhira ajusta fali ba sira-nia ambiente iha família no komunidade depois de passa tempu naruk iha rai li'ur. Sesaun ne'e fó estratéjia prátiku atu lida ho mudansa sira ne'e, hanesan diferença kultura, mudansa iha dinamika família, no ekspektativa komunidade.
Husi instituisaun Bankaria hanean BNCTL aprezenta sesaun kona-ba internet banking no informasaun kreditu ba traballador migrantes. Sesaun ne'e importante atu ajuda traballador sira jere sira-nia rendimentu ho didi'ak, halo poupança, no asesu produtu finanseiru ne'ebé apropriadu. BNCTL mós fó konsellu kona-ba oinsá atu evita fraudes finanseiru no halo desizaun inteligente kona-ba sira-nia osan.
Sesaun informativu loron rua ne’e hetan partisipasaun hamutuk 34 none'e remata ho sesaun feedback final. Partisipante sira refleta kona-ba informasaun ne'ebé simu, partilha saida mak sira aprende, no fó sujestaun konkrétu atu fortalese programa reintegrasaun ba futuru.
Liuhusi sesaun informativu sira ne'e, programa reintegrasaun kontinua suporta traballador sira ne'ebé fila fali depois de sira-nia empregu iha rai li'ur. Programa ne'e konekta sira ho servisu governu relevante, oportunidade empregu, informasaun finanseiru, no apoiu psikossosial. Inisiativa ne'e reforça kompromisu SEFOPE-DNEE atu garante katak traballador sira bele uza abilidade, esperiénsia, no koñesimentu ne'ebé hetan iha rai li'ur atu kontribui pozitivamente ba sira-nia família, komunidade, no dezenvolvimentu Timor-Leste.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus