MAPPF-AI-COM FAZE 2 LANSA LIVRU KONABA BIOCHAR NO AI-KAMELI

20 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

MAPPF-AI-COM FAZE 2 LANSA LIVRU KONABA BIOCHAR NO AI-KAMELI

Data Publica

20 Aug 2026

Descrisaun

DÍLI, 18/08/2026 Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), liuhusi kolaborasaun servisu ho programa Agricultural Innovations for Communities (AI-Com), lansa livru kona-ba Biochar no Ai-Kameli. Livru ne’e sai hanesan matan dalan ida husi rezultadu peskiza no inovasaun ne’ebé foka ba dezenvolvimentu agrikultura no agrofloresta sustentável iha Timor-Leste.

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Marcos “MAMETA” da Cruz, iha nia diskursu iha atividade lansamentu livru kona-ba Biochar no Ai-Kameli, esplika katak publikasaun livru rua ne’e la’ós de’it atu sai referénsia, maibé atu fahe ba Diretor Munisípiu sira, hodi bele uza no implementa tuir matadalan ne’ebé iha ona.

Ministru MAMETA subliña katak, Diretor Munisípiu sira iha papel importante atu lori matadalan no koñesimentu ne’ebé iha livru sira ne’e ba nível komunidade, liu-liu ba agrikultór sira. Ho implementasaun ne’ebé tuir matadalan, espera katak inovasaun kona-ba utilizasaun Biochar no dezenvolvimentu Ai-Kameli bele aplika ho di’ak no fó benefísiu direta ba agrikultór sira.

Nia mós husu ba Diretor Munisípiu sira atu servisu hamutuk ho tékniku, agrikultór no komunidade, hodi asegura katak kontéudu no rekomendasaun iha livru rua ne’e bele implementa tuir kondisaun lokal iha kada munisípiu, “Livru rua ne’e ita fahe ba Diretor Munisípiu sira atu bele implementa tuir matadalan ne’ebé iha, tanba objetivu prinsipal mak atu rezultadu no koñesimentu ne’ebé iha bele to’o ba komunidade no agrikultór sira,” hateten Ministru MAPPF, Lansamentu livru rua ne’e, nune’e, sai parte ida husi esforsu MAPPF atu promove inovasaun, peskiza no prátika agrikultura sustentável, liuhusi kooperasaun entre Governu, tékniku, munisípiu no komunidade.

Iha entrevista Diretor Programa AI-COM, Roberto William esplika katak AI-COM kontinua hala’o atividade sira ne’ebé foka ba peskiza, inovasaun no dezenvolvimentu agrikultura iha Timor-Leste, atividade AI-COM envolve kolaborasaun ho instituisaun relevante, tékniku, peskizadór no komunidade, ho objetivu atu dezenvolve no fahe teknolojia no koñesimentu ne’ebé bele aplika diretamente iha setor agrikultura.

Iha oportunidade ne’e, Diretor Roberto William mós hatudu katak livru kona-ba Biochar no Ai-Kameli mak rezultadu husi prosesu peskiza no aprendizajen ne’ebé hala’o husi AI-COM hamutuk ho parseiru sira. Livru rua ne’e prepara atu sai referénsia no matadalan ba tékniku no Diretor Munisípiu sira ihan implementasaun atividade iha teren.

Nia hein katak ho lansamentu no distribuisaun livru sira ne’e, koñesimentu ne’ebé hetan husi peskiza bele kontinua habelar ba komunidade no agrikultór sira, nune’e bele kontribui ba hasa’e produtividade, uza rekursu lokal ho di’ak no promove sistema agrikultura ne’ebé sustentável.

Nune'e mos Peskizadora Juleta Lidia mós informa atividade importante ne’ebé mak hala’o hanesan peskiza no utilizasaun Biochar nu’udar inovasaun ida atu apoia dezenvolvimentu agrikultura, Biochar bele produz husi materiál orgániku no residu agrikultura ne’ebé disponivel iha komunidade. Materiál ne’e bele prosesu no uza fila fali ba rai, ho objetivu atu ajuda hadi’a kondisaun no qualidade rai, no suporta dezenvolvimentu ai-horis.

Juleta Lidia mós esplika katak atividade utilizasaun Biochar ne’e presiza hala’o tuir métodu no matadalan tékniku ne’ebé apropriadu, atu agrikultór sira bele hetan rezultadu ne’ebé di’ak. Tanba ne’e, peskiza no teste iha teren importante tebes atu determina forma no maneira utilizasaun Biochar ne’ebé apropriadu tuir kondisaun rai no ai-horis no rezultadu husi atividade ne’e sei fahe ba tékniku, Diretor Munisípiu no agrikultór sira, atu bele aplika iha komunidade. Ho utilizasaun Biochar ho maneira apropriadu, espera katak bele kontribui ba agrikultura sustentável no aproveitamentu di’ak liu ba residu agrikultura iha Timor-Leste. #Ekipa_MEDIA_DMEA_MAPPF.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus