𝐂𝐀𝐑𝐄 𝐈𝐇𝐀 𝐏𝐑𝐎𝐍𝐓𝐈𝐃𝐀𝐔𝐍 𝐇𝐀𝐊𝐀𝐑𝐀𝐊 𝐀𝐏𝐎𝐈𝐔 𝐏𝐑𝐎𝐓𝐄𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐒𝐈𝐕𝐈𝐋 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄 𝐁𝐀𝐈𝐍𝐇𝐈𝐑𝐀 𝐇𝐀𝐒𝐎𝐑𝐔 𝐅𝐄𝐍Ó𝐌𝐄𝐍𝐔 𝐄𝐋 𝐍𝐈Ñ𝐔

20 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐂𝐀𝐑𝐄 𝐈𝐇𝐀 𝐏𝐑𝐎𝐍𝐓𝐈𝐃𝐀𝐔𝐍 𝐇𝐀𝐊𝐀𝐑𝐀𝐊 𝐀𝐏𝐎𝐈𝐔 𝐏𝐑𝐎𝐓𝐄𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐒𝐈𝐕𝐈𝐋 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄 𝐁𝐀𝐈𝐍𝐇𝐈𝐑𝐀 𝐇𝐀𝐒𝐎𝐑𝐔 𝐅𝐄𝐍Ó𝐌𝐄𝐍𝐔 𝐄𝐋 𝐍𝐈Ñ𝐔

Data Publica

20 Aug 2026

Descrisaun

𝓓𝓲𝓵𝓲,𝐿𝑜𝓇𝑜𝓃 𝟣𝟤 𝐹𝓊𝓁𝒶𝓃 𝓐𝓰𝓸𝓼𝓽𝓸 𝒯𝒾𝓃𝒶𝓃 𝟤𝟢𝟤𝟨

𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐞𝐥ê𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚𝐫𝐢𝐨 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐏𝐫𝐨𝐭𝐞çã𝐨 𝐂𝐢𝐯𝐢𝐥 (𝐒𝐄𝐏𝐂) 𝐃𝐨𝐦𝐢𝐧𝐠𝐨𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐢𝐚𝐧𝐨 𝐑𝐞𝐢𝐬,akompaña husi Asesor Internasional hala᾽o enkontru ho 𝐃𝐢𝐫𝐞𝐭ó𝐫 𝐍𝐚𝐬𝐢𝐨𝐧á𝐥 𝐂𝐀𝐑𝐄 𝐧𝐢𝐚𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞,𝐒𝐫. 𝐏𝐞𝐭𝐞𝐫 𝐆𝐨𝐨𝐝𝐟𝐞𝐥𝐥𝐨𝐰,iha sala enkontru Gabneti-Secretario Estado Proteção Civil (G-SEPC) Kaikoli Dili.

Durante audensia parte rua aborda ona asuntu importante sira kona-ba fenómenu El Niñu ninian.No Sr. Peter Goodfellow,husu mos kona-ba oinsa Prortesaun Sivil ninia preparasaun sira hasoru Mudansa Klimatika ka fenómenu Bailoron naruk.

Diretór Nasionál CARE nian iha Timor-Leste,Sr. Peter Goodfellow,kompromete sei buka atu apoiu Servisu hamutuk ho Protesaun Sivil Timor-Leste hasoru Mudansa Klimatika fenómenu El Niñu bainhira afeita ba sidadaun Timorense.

Atu subliña mos katak parte Governu liu husi 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚𝐫𝐢𝐨 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐏𝐫𝐨𝐭𝐞çã𝐨 𝐂𝐢𝐯𝐢𝐥 (𝐒𝐄𝐏𝐂)𝐃𝐨𝐦𝐢𝐧𝐠𝐨𝐬 𝐌𝐚𝐫𝐢𝐚𝐧𝐨 𝐑𝐞𝐢𝐬,hateten Protesaun Sivil iha preparasaun maximu atu hasoru fenómenu refere,maibe nia haktuir Protesaun Sivil mos sei la Servisu mesak, maibe sei servisu mos hamutuk ho liñas Miniseteriais parseiru Nasonal no Internasional hodi responde ba fenómenu El Niñu ninian.

Atu bele hasoru bailoron ne'ebé naruk tanba impaktu mudansa klimátika no fenómenu El Niñu, agrikultór sira iha Timor-Leste bele adopta estratéjia no prátika agrikultura ne'ebé reziliente. Tuir mai mak balu husi estratéjia sira-ne'e:

𝟏. 𝐔𝐳𝐚 𝐕𝐚𝐫𝐢𝐞𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐒𝐞𝐦𝐞𝐧𝐭𝐞 𝐧𝐞'𝐞𝐛é 𝐓𝐚𝐡𝐚𝐧-𝐁𝐚𝐢𝐥𝐨𝐫𝐨𝐧:

Agrikultór sira bele koko uza semente batar, fehuk, ka modo sira ne'ebé korte-tempu (tempu korta badak) no reziliente ba rai-maran. Semente sira-ne'e bele fó rezultadu maski iha kondisaun bee ne'ebé menus.

𝟐. 𝐉𝐞𝐬𝐭𝐚𝐮𝐧 𝐁𝐞𝐞 𝐧𝐨 𝐈𝐫𝐢𝐠𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧:

* Hari'i Rezervatóriu Bee:* Kria bee-dalan ka koidi ne'ebé bele rai bee durante tempu udan atu uza fali bainhira bailoron to'o.

* Irigasaun Gotus (Drip Irrigation):* Uza sistema irigasaun ne'ebé fó bee diretu ba abut-ai, ne'e bele hamenus desperdísiu bee kompara ho irigasaun ne'ebé uza bee barak.

𝟑. 𝐀𝐠𝐫𝐨𝐟𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚 𝐧𝐨 𝐊𝐨𝐛𝐞𝐫𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐑𝐚𝐢:

* Plantasaun Ai-horis (Mulching):* Kobre rai-leet ho du'ut sekas ka rahun-tahan atu rai labele sai maran lalais husi loro-matan no atu mantein umidade rai-laran.

* Sistema Agrofloresta:* Plantar ai-fuan ka ai-hun sira hamutuk ho modo ka batar. Ai-hun sira fó mahon (ombra) no mantein kualidade rai-leten.

𝟒. 𝐃𝐢𝐯𝐞𝐫𝐬𝐢𝐟𝐢𝐤𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐊𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚:

* Labele depende ba produtu ida de'it. Agrikultór sira tenke kuda ai-han oioin (hanesan fehuk-midar, fore-rai, no modo) atu nune'e bainhira produtu ida lakon tanba bailoron, sira sei iha produtu seluk ne'ebé bele han ka fa'an.

𝟓. 𝐀𝐩𝐨𝐢𝐮 𝐡𝐮𝐬𝐢 𝐆𝐫𝐮𝐩𝐮 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭ó𝐫:

* Servisu hamutuk liuhosi grupu ka koperativa bele ajuda agrikultór sira fahe informasaun kona-ba métodu foun, fahe forsa serbisu, no mós asesu ba merkadu atu fa'an sira-nia produtu.

𝕄𝔼𝔻𝕀𝔸 𝕊𝔼ℙℂ

See less

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus