𝐒𝐄𝐊𝐑𝐄𝐓Á𝐑𝐈𝐔 𝐄𝐒𝐓𝐀𝐃𝐔 𝐅𝐋𝐎𝐑𝐄𝐒𝐓𝐀 𝐈𝐍𝐓𝐄𝐑𝐈𝐍𝐔 𝐎𝐑𝐈𝐄𝐍𝐓𝐀 𝐄𝐊𝐈𝐏𝐀 𝐓É𝐊𝐍𝐈𝐊𝐀 𝐀𝐓𝐔 𝐇𝐀𝐌𝐄𝐓𝐈𝐍 𝐒𝐈𝐒𝐓𝐄𝐌𝐀 𝐁𝐀𝐂𝐈𝐀 𝐇𝐈𝐃𝐑𝐎𝐆𝐑Á𝐅𝐈𝐊𝐀 𝐍𝐎 𝐏𝐑𝐄𝐕𝐄𝐍𝐄 𝐈𝐍𝐔𝐍𝐃𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍
Asuntu
𝐒𝐄𝐊𝐑𝐄𝐓Á𝐑𝐈𝐔 𝐄𝐒𝐓𝐀𝐃𝐔 𝐅𝐋𝐎𝐑𝐄𝐒𝐓𝐀 𝐈𝐍𝐓𝐄𝐑𝐈𝐍𝐔 𝐎𝐑𝐈𝐄𝐍𝐓𝐀 𝐄𝐊𝐈𝐏𝐀 𝐓É𝐊𝐍𝐈𝐊𝐀 𝐀𝐓𝐔 𝐇𝐀𝐌𝐄𝐓𝐈𝐍 𝐒𝐈𝐒𝐓𝐄𝐌𝐀 𝐁𝐀𝐂𝐈𝐀 𝐇𝐈𝐃𝐑𝐎𝐆𝐑Á𝐅𝐈𝐊𝐀 𝐍𝐎 𝐏𝐑𝐄𝐕𝐄𝐍𝐄 𝐈𝐍𝐔𝐍𝐃𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍
Data Publica
27 Aug 2026
Descrisaun
𝗗𝗶𝗹𝗶, 𝟮𝟲 𝗔𝗴𝗼𝘀𝘁𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲 || Sekretáriu Estadu Floresta Interinu, 𝐉𝐨𝐬é 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐞 𝐀𝐫𝐚ú𝐣𝐨, 𝐋𝐢𝐜. 𝐂𝐒𝐇, 𝐋𝐢𝐜. 𝐃𝐢𝐫. 𝐌𝐃, 𝐌.𝐀𝐏,, orienta Diretór Floresta atu mobiliza ekipa téknika hodi halo levantamentu no identifikasaun ba dalan bee sira, liuliu iha área ne’ebé konsidera vulnerável durante tempu udan. Orientasaun ne’e ho objetivu atu asegura bee bele lao tuir nia dalan natural, evita bee halai arbiru no hamenus risku inundasaun ne’ebé bele afeta atividade komunidade no asesu ba estrada públika.
Sekretáriu Estadu hateten katak, bainhira udan boot, bee ne’ebé la iha dalan apropriadu bele halai ba estrada públika, taka dalan no hamosu difikuldade ba movimentu ema no transporte. Situasaun ne’e bele afeta diretamente ligasaun entre munisípiu sira, liuliu iha área sira ne’ebé komunidade depende tebes ba estrada atu transporta sira-nia produtu agríkola no produtu lokál ba merkadu.
Ho razaun ne’e, Sekretáriu Estadu José Vieira de Araújo orienta Diretór Nasional Floresta atu mobiliza ekipa téknika ba terrenu hodi halo levantamentu sistemátiku. Ekipa sei haree no identifika dalan bee sira, área ne’ebé bee halai, pontu sira ne’ebé fasilmente inundável, no kondisaun ambiente iha área ne’ebé relasiona ho movimentu bee.
Levantamentu tékniku ne’e importante atu hetan dadus kona-ba oinsá bee lao durante tempu udan no pontu sira ne’ebé presiza intervensaun. Dadus ne’ebé rekolla sei bele uza hodi dezenvolve rekomendasaun téknika ba medida preventiva, nune’e bee bele tuir nia dalan natural no la halai ba estrada ka área residencial no produsaun.
Além de prevensaun inundasaun, esforsu ne’e mós liga ho objetivu atu dezenvolve no hametin sistema “Bacia Hidrográfika” iha Timor-Leste. Bacia hidrográfika importante tebes iha jestaun rekursu bee tanba permite autoridade sira atu haree sistema bee ho abordagem integradu, husi área bee nia hun, dalan bee nia liu, to’o ba área ne’ebé bee ikus tama.
Sistema bacia hidrográfika ne’ebé di’ak sei ajuda Governu atu planeia jestaun rekursu bee, proteje área floresta, hamenus erosão rai, prevene degradassaun ambiente no regula movimentu bee, liuliu durante tempu udan. Ho sistema ida-ne’e, intervensaun ba bee la’ós de’it halo bainhira problema mosu, maibé tenke bazeia ba planeamentu no prevensaun.
Sekretáriu Estadu mós konsidera katak proteksaun floresta iha papel importante iha jestaun bee. Área floresta ne’ebé saudável bele ajuda absorve bee udan, hamenus velocidade bee nia halai no hamenus erosão rai. Tanba ne’e, konservasaun floresta no proteksaun bacia hidrográfika tenke lao hamutuk ho esforsu atu prevene inundasaun no proteje infraestrutura públika.
Iha parte seluk, rezultadu levantamentu bele sai baze ba koordenasaun entre setor Floresta ho instituisaun relevante sira, liuliu iha área infraestrutura, transporte, agrikultura, administrasaun munisipál no autoridade lokal. Koordenasaun ida-ne’e importante atu medida preventiva sira bele implementa ho efetivu no responde ba nesesidade komunidade.
Tanba ne’e, asaun preventiva ne’ebé orienta husi Sekretáriu Estadu Floresta Interinu la’ós de’it atu prevene inundasaun, maibé mós sai parte husi esforsu boot liután atu proteje infraestrutura, fasilita movimentu produtu lokál, apoia agricultór sira no hametin ligasaun ekonomia entre munisípiu sira no Kapitál Dili.
Ho mobilizasaun ekipa téknika no hametin sistema Bacia Hidrográfika, Governu espera bele aumenta kapasidade atu monitoriza no jere rekursu bee ho di’ak liután. Medida preventiva ne’e mós importante atu garante katak durante tempu udan, bee bele lao tuir dalan ne’ebé loos, risku inundasaun bele hamenus, no estrada públika sira kontinua funsiona hodi suporta movimentu ema no transporte produtu lokál ba Kapitál Dili.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus