𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐃𝐞𝐟𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐌𝐞𝐤𝐚𝐧𝐢𝐬𝐦𝐮 𝐅𝐢𝐧𝐚𝐧𝐬𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐈𝐧𝐨𝐯𝐚𝐭𝐢𝐯𝐮 𝐚𝐭𝐮 𝐓𝐚𝐤𝐚 𝐆𝐚́𝐩 𝐊𝐥𝐢𝐦𝐚́𝐭𝐢𝐤𝐮 𝐔𝐍𝐂𝐂𝐃, 𝐂𝐎𝐏17 𝐈𝐡𝐚 𝐌𝐨𝐧𝐠𝐨́𝐥𝐢𝐚

27 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐃𝐞𝐟𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐌𝐞𝐤𝐚𝐧𝐢𝐬𝐦𝐮 𝐅𝐢𝐧𝐚𝐧𝐬𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐈𝐧𝐨𝐯𝐚𝐭𝐢𝐯𝐮 𝐚𝐭𝐮 𝐓𝐚𝐤𝐚 𝐆𝐚́𝐩 𝐊𝐥𝐢𝐦𝐚́𝐭𝐢𝐤𝐮 𝐔𝐍𝐂𝐂𝐃, 𝐂𝐎𝐏17 𝐈𝐡𝐚 𝐌𝐨𝐧𝐠𝐨́𝐥𝐢𝐚

Data Publica

27 Aug 2026

Descrisaun

Mongólia, 24 Agostu 2026||Secretário de Estado das Florestas Eng. Fernandino Vieira da Costa, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, Hamutuk ho Sr. Raimundo Mau, Técnico Superior e Ex-Diretor-Geral das Florestas, Partisipa iha Loron da-huluk Simeira COP17, ne'ebé hetan Partisipa husi Nasaun Hamutuk 197, iha Ulaanbaatar, Mongólia.

Sua Excêlencia 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, hato'o deklarasaun kona-ba nesesidade urjente atu halo reforma ba finansa klimática globál. Restorasaun rai labele dependep de'it ba grantu projetu nian ne'ebé fragmentadu no ba termu badak.

Atu hamenus gáp finanseiru ne'ebé Estadu Illa Ki'ik sira (SIDS) hasoru tanba impaktu husi volumétriku estruturál, Timor-Leste halo hela pozisionamentu estratéjiku atu asesu ba fundu globál boot sira liuhosi kuadru finansa inkluidu:

• Kuadru Blended Finance via LDN Fund: Investimentu tradisionál ladún natoon, ho ida-ne'e, Timor-Leste integra hela reseita doméstika ho kapitál klimátiku atu estabelese kofre karbonu bankáriu (bankable carbon sinks) iha kuadru NDC 3.0 nian, ne'ebé aliña loloos ho kritériu hosi Land Degradation Neutrality (LDN) Fund.

• Kofinansiamentu Soberanu nudar Shield ba GCF: Hodi hatama meta LDN nian mós loloos iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan-tinan, atu kria protesaun finanseiru (sovereign shield) hodi dada finansiamentu bilaterál no multilaterál, liuliu uza fali janela Simplified Approval Process (SAP) hosi Green Climate Fund (GCF) ne'ebé dedikadu ba SIDS.

• Kapasidade Monitorizasaun Nasionál ho GEF: Liuhosi alokasaun GEF Trust Fund nian via UNEP, ami hari'i ona kuadru monitorizasaun nasionál hodi valida dadus ekoidrolójiku (ecohydrological data). Ida-ne'e bele nakfilak idrolojia lokál sai sasán reziliénsia ne'ebé rekoñese internasionálmente.

• Lei Kostume "Tara Bandu" nudar Mitigasaun Risku: Kombinasaun kapasidade institusionál ho lei kostume tradisonál "Tara Bandu" konsege hasae taxa moris ai-oan hosi menus 40% ba porsentu 85 ba leten. Ida-ne'e hatudu kuadru governasaun lokál ne'ebé forte hodi proteje kapitál internasionál hosi risku operasionál.

Timor-Leste hari'i ona estabilidade polítika, kofinansiamentu soberanu, no modelu bazeia ba komunidade ne'ebé presiza duni ba impaktu ho rezultadu boot. Ami konvida parseru dezenvolvimentu sira, instituisaun finanseira internasionál, no entidade filantrópiku sira atu hatama kapitál inovativu hamutuk ho ami.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus