𝐖𝐨𝐫𝐤𝐬𝐡𝐨𝐩 𝐊𝐨𝐧𝐚𝐛𝐚 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐈𝐧𝐢𝐬𝐢𝐚𝐭𝐢𝐯𝐚 𝐀𝐒𝐄𝐀𝐍 𝐊𝐮𝐝𝐚 𝐀𝐢-𝐇𝐨𝐫𝐢𝐬 𝐁𝐢𝐥𝐥𝐚𝐮𝐧 𝐈𝐝𝐚 𝐧𝐨 𝐏𝐥𝐚𝐧𝐮 𝐛𝐚 𝐈𝐦𝐩𝐥𝐞𝐦𝐞𝐧𝐭𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧
Asuntu
𝐖𝐨𝐫𝐤𝐬𝐡𝐨𝐩 𝐊𝐨𝐧𝐚𝐛𝐚 𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐈𝐧𝐢𝐬𝐢𝐚𝐭𝐢𝐯𝐚 𝐀𝐒𝐄𝐀𝐍 𝐊𝐮𝐝𝐚 𝐀𝐢-𝐇𝐨𝐫𝐢𝐬 𝐁𝐢𝐥𝐥𝐚𝐮𝐧 𝐈𝐝𝐚 𝐧𝐨 𝐏𝐥𝐚𝐧𝐮 𝐛𝐚 𝐈𝐦𝐩𝐥𝐞𝐦𝐞𝐧𝐭𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧
Data Publica
28 Aug 2026
Descrisaun
Díli, 27 Agostu 2026|| Workshop da-ruak kona-ba Dezenvolvimentu Inisiativa ASEAN Kuda Ai-horis Billaun 1( ASEAN One Billion Trees Growing Initiative), no Nia Planu ba Implementasaun nian, eventu ne’e organiza husi EU TAF-GTEI, Sekretariadu ASEAN, no Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta(MAPPF), Iha Hotel Palm Springs, Dili.
Workshop da-ruak ne'e loke direta husi Secretário de Estado das Florestas(SEF), Intereñu Sua Excelência Secretáru Estadu Pekuária(SEP) Sr. José Vieira de Araúju, Reprezenta Ministério da Agricultura, Pecuária, Pesca e Floresta(MAPPF).
Objetivu husi workshop ne'e mak atu diskute oinsá ASEAN bele kuda ai-horis billaun 1 hodi fó apoiu ba ambiente, mudansa klimátika no sustentabilidade iha rejiaun. Inisiativa ne’e mak kompromisu koletivu husi nasaun membru ASEAN 10 atu kuda ai-horis to’o billaun 1 iha rejiaun Ázia Sudeste.
Objetivu prinsipál,ajuda kombate mudansa klimátika, proteje biodiversidade, no promove dezenvolvimentu sustentável. Ambiente no Klima: Absorve karbonu, hamenus efeitu estufa, no hadi’a kualidade ar.
Biodiversidade, Rekupera ai-laran, proteje animál no ai-horis ne’ebé iha ameasa no Kria oportunidade ba ekonómia verde, aumenta seguransa ai-han, no apoia moris sustentável ba komunidade lokál
Workshop da-ruak ne'e nasaun sira diskute Planu Implementasaun. Ne’e inklui,
Meta ba kada nasaun, fahe responsabilidade kuda ai-horis tuir kapasidade rai. Parseria, Servisu hamutuk ho UE, ONG, setór privadu, no komunidade. Monitorizasaun, Uza sientífiku no teknolojia atu kontrola kresimentu no sobrevivénsia ai-horis sira.
Timor-Leste nu’udar nasaun ida husi ASEAN, partisipa ativu iha inisiativa ne’e.
Ho dezenvolvimentu Parke Nasionál Nino Konis Santana nu’udar Rezerva Biósfera, TL bele kontribui ba meta ne’e liuhusi:
- Reflorestasaun iha área degradada
- Ekoturizmu ne’ebé proteje ai-laran
- Envolve komunidade atu kuda no kuidadu ai-horis.
"Ai-horis Billaun 1" la’ós de’it kuda ai - maibé movimentu ida atu hatudu katak ASEAN fuan ba sustentabilidade. Prinsípiu hanesan ho Rezerva Biósfera, halibur konservasaun, dezenvolvimentu, edukasaun.
Floresta, Ai-laran sira mak fundamentál tebes ba dezenvolvimentu sustentável ASEAN nian, oferese servisu ekosistema mehi ne'ebé apoia konservasaun biodiversidade, mitigasaun no adaptasaun ba mudansa klimátika, reduksaun risku dezastre, seguransa bee, produsaun ai-han, no moris ema millaun ba millaun nian iha reziaun ne'e.
Enkontru Ministru Agrikultura no Floresta ASEAN (AMAF) da-47 simu Inisiativa kuda ai-hun bilaun ida ASEAN (OBTGI) nu'udar inisiativa mehi rejionál ida ba hodi promove restorasaun ekosistema, mehi floresta sustentável, no Solusaun ho Base de Natureza (NbS, Nature-based Solutions) hodi kontribui ba mehi klima no biodiversidade ASEAN nian.
Programa ne'e hamoris enquadramentu rejionál sira, inklui Vizasaun ASEAN ba Ai-Han, Agrikultura no Floresta ba 2045, Plana Sektoriál ASEAN ba Ai-Han, Agrikultura no Floresta 2026–2030, no Estratéjia ASEAN nian ba Karbonu Neutralidade, no iha tempu hanesan apoia kompromisu globál sira tuir Akordu Dili (Paris Agreement), Enquadramentu Global Biodiversidade kunming-Montreal, no dekada ONU nian ba Restorasaun Ekosistema.
Atu apoia preparasaun ba Deklarasaun Lideres ASEAN nian kona-ba Inisiativa Kria Ai-Hun Bihaun Ida no nia Plana Implementasaun ba konsiderasaun husi Simera ASEAN da-49, Workshop da-1 kona-ba Dezenvolvimentu Deklarasaun Lideres ASEAN nian ba Inisiativa ne'e halao ho susesu iha 12–13 Maiu 2026 iha Bali, Indonézia, ne'ebé organiza hamutuk husi Facilitade Assisténsia Téknika EU nian ba Inisiativa Ekipe Europeia Matak (TAF-GTEI), Sekretariadu ASEAN, no Governu Indonézia.
Workshop ne'e halibur membrus husi ASEAN Member States (AMS) hotu-hotu, Sekretariadu ASEAN, Sentru ASEAN ba Biodiversidade (ASEAN Center for Biodiversiry(ACB), organizasaun internasionál sira, parseiru dezenvolvimentu, peskizadór, no matenek-na'in tékniku sira atu koalia kona-ba vizasaun rejionál no mehi implementasaun programa nian.
Enkuantu Membru,Association of Southeast Asian Nations(ASEAN) hamutuk 11 inklui Timor-Leste
1. Indonézia* 
2. Malázia* 
3. Filipinas* 
4. Singapura* 
5. Tailándia* 
6. Brunei Darussalam* 
7. Vietname* 
8. Laos* 
9. Mianmar / Burma* 
10. Kamboxa 
11. Timor-Leste* 
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus