MINISTRA EDUKASAUN NO SEKRETÁRIU ESTADU ESJ-ESTV PARTISIPA IHA TIMOR-LESTE OCEANX SYMPOSIUM
Asuntu
MINISTRA EDUKASAUN NO SEKRETÁRIU ESTADU ESJ-ESTV PARTISIPA IHA TIMOR-LESTE OCEANX SYMPOSIUM
Data Publica
31 Aug 2026
Descrisaun
DÍLI, 28 Agosto 2026— Ministra Edukasaun, Dra.Dulce de Jesus Soares, hamutuk ho Sekretáriu Estadu ESJ-ESTV Domingos Lopes Lemos, partisipa iha “Timor-Leste OceanX Symposium Science for a Blue Future,” ne’ebé hala’o iha Dili Convention Centre, Sexta-feira, 28 Agostu 2026.
Simpóziu ne’e organiza husi Governu Timor-Leste hamutuk ho OceanX, ho objetivu atu fahe no analiza rezultadu sientífiku husi” OceanX Timor-Leste Mission 2025,” no haree oinsá koñesimentu no dadus kona-ba ambiente mariña bele kontribui ba polítika públika, dezenvolvimentu sustentável no implementasaun ajenda Ekonomia Azúl Timor-Leste.
Partisipasaun Ministra Edukasaun no Sekretáriu Estadu Ensinu Tékniku-Vokasionál reflete importánsia papél edukasaun no formasaun profisionál iha prepararasaun rekursu umanu ne’ebé iha koñesimentu no kapasidade atu responde ba nesesidade dezenvolvimentu nasionál, inklui iha setór mariña, peskiza, konservasaun ambiente no ekonomia azúl.
Iha misaun sientífika ne’ebé hala’o husi 6 to’o 24 Novembru 2025, OceanX, iha parseria ho Governu Timor-Leste no kolaboradór sientífiku nasionál no internasionál, halibur dadus no rezultadu preliminár sira, inklui mapeamentu fundu tasi ho alta rezolusaun, observasaun biodiversidade, imajen vizuál, kolesaun espésie no materiál jenétiku.
Rezultadu hirak-ne’e konsidera nu’udar fonte importante ba hasa’e koñesimentu kona-ba patrimóniu mariña Timor-Leste no suporta tomada desizaun bazeia ba evidénsia, liuliu iha área konservasaun biodiversidade, jestaun peskas, planeamentu espasiál mariña, turizmu no peskiza futuru.
Iha área edukasaun, dadus no koñesimentu sientífiku kona-ba tasi moos iha potensiál atu suporta dezenvolvimentu programa edukasaun, peskiza, literasia oseánika no formasaun téknika-vokasionál ne’ebé relevante ho oportunidade ekonomia iha futuru.
Ministra Edukasaun no Sekretáriu Estadu Ensinu Tékniku-Vokasionál, liuhusi partisipasaun iha eventu ne’e, hametin kompromisu atu haree oportunidade sira atu integra koñesimentu sientífiku no inovasaun iha prosesu dezenvolvimentu kapasidade rekursu umanu, nune’e joven Timor-oan bele iha preparasaun di’ak atu partisipa iha dezenvolvimentu sustentável nasaun nian.
Simpóziu ne’e mós fó oportunidade ba Governu, sientista, peskizadór, instituisaun edukasaun no parseiru dezenvolvimentu atu fahe koñesimentu, identifika lakuna peskiza no diskute prioridade ba kooperasaun sientífika iha futuru.
Ho tema “Science for a Blue Future”, eventu ne’e enfatiza katak investimentu iha siénsia, edukasaun no kapasidade rekursu umanu mak elementu importante atu transforma patrimóniu tasi Timor-Leste sai oportunidade ba dezenvolvimentu ekonomia sustentável, protesaun ambiente no melloria moris povu.
MINISTRA DA EDUCAÇÃO E SECRETÁRIO DE ESTADO DO ENSINO SECUNDÁRIO GERAL E ENSINO SECUNDÁRIO TÉCNICO-VOCACIONAL PARTICIPAM NO TIMOR-LESTE OCEANX SYMPOSIUM
Díli, 28 de agosto de 2026 — A Ministra da Educação, Dra. Dulce de Jesus Soares, acompanhada pelo Secretário de Estado do Ensino Secundário Geral e Ensino Secundário Técnico-Vocacional (ESG-ESTV), Sr. Domingos Lopes Lemos, participou no “Timor-Leste OceanX Symposium – Science for a Blue Future”, realizado no Centro de Convenções de Díli, na sexta-feira, dia 28 de agosto de 2026.
O simpósio foi organizado pelo Governo de Timor-Leste em parceria com a OceanX, tendo como objetivo partilhar e analisar os resultados científicos da “OceanX Timor-Leste Mission 2025”, bem como explorar de que forma o conhecimento e os dados sobre o ambiente marinho podem contribuir para a formulação de políticas públicas, o desenvolvimento sustentável e a implementação da agenda da Economia Azul de Timor-Leste.
A participação da Ministra da Educação e do Secretário de Estado do Ensino Técnico-Vocacional reflete a importância do papel da educação e da formação profissional na preparação de recursos humanos qualificados, com conhecimentos e competências capazes de responder às necessidades do desenvolvimento nacional, incluindo nos setores marinho, da investigação científica, conservação ambiental e economia azul.
Durante a missão científica realizada entre 6 e 24 de novembro de 2025, a OceanX, em parceria com o Governo de Timor-Leste e com colaboradores científicos nacionais e internacionais, recolheu dados e resultados preliminares, incluindo o mapeamento de alta resolução do fundo marinho, observação da biodiversidade, imagens visuais, recolha de espécies e materiais genéticos.
Estes resultados constituem uma importante fonte de conhecimento sobre o património marinho de Timor-Leste e contribuem para apoiar a tomada de decisões baseadas em evidências, particularmente nas áreas da conservação da biodiversidade, gestão das pescas, planeamento espacial marinho, turismo e investigação científica futura.
Na área da educação, os dados e conhecimentos científicos relacionados com o oceano apresentam um elevado potencial para apoiar o desenvolvimento de programas educativos, investigação, literacia oceânica e formação técnica e profissional alinhada com as futuras oportunidades económicas.
A Ministra da Educação e o Secretário de Estado do Ensino Técnico-Vocacional, através da sua participação neste evento, reafirmaram o compromisso de identificar oportunidades para integrar o conhecimento científico e a inovação no processo de desenvolvimento das capacidades dos recursos humanos, permitindo que os jovens timorenses estejam melhor preparados para participar no desenvolvimento sustentável do país.
O simpósio proporcionou igualmente uma plataforma de diálogo entre o Governo, cientistas, investigadores, instituições educativas e parceiros de desenvolvimento, permitindo a partilha de conhecimentos, a identificação de lacunas de investigação e a discussão de prioridades para futuras cooperações científicas.
Sob o tema “Science for a Blue Future”, o evento destacou que o investimento na ciência, na educação e no desenvolvimento das capacidades humanas constitui um elemento fundamental para transformar o património marinho de Timor-Leste numa oportunidade para promover o desenvolvimento económico sustentável, a proteção ambiental e a melhoria da qualidade de vida da população.
See less
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus