𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗨 𝗢𝗕𝗥𝗔𝗦 𝗣Ú𝗕𝗟𝗜𝗞𝗔𝗦 𝗛𝗢 𝗫𝗘𝗙𝗘 𝗘𝗦𝗧𝗔𝗗𝗨 𝗠𝗔𝗜𝗢𝗥 𝗝𝗘𝗡𝗘𝗥Á𝗟 𝗣𝗔𝗥𝗧𝗜𝗦𝗜𝗣𝗔 𝗜𝗛𝗔 𝗦𝗘𝗥𝗜𝗠Ó𝗡𝗜𝗔 𝗚𝗥𝗔𝗗𝗨𝗔𝗦𝗔𝗨𝗡 𝗡𝗢 𝗘𝗡𝗧𝗥𝗘𝗚𝗔 𝗘𝗞𝗜𝗣𝗔𝗠𝗘𝗡𝗧𝗨 𝗣𝗘𝗭𝗔𝗗𝗨 𝗛𝗢 𝗠𝗔𝗥𝗞𝗔 𝗦𝗧𝗘𝗘𝗟 𝗖𝗔𝗠𝗘𝗟 𝗛𝗨𝗦𝗜 𝗗𝗖𝗣 𝗕Á 𝗙-𝗙𝗗𝗧𝗟.

31 Aug 2026
Press Release Image
Asuntu

𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗨 𝗢𝗕𝗥𝗔𝗦 𝗣Ú𝗕𝗟𝗜𝗞𝗔𝗦 𝗛𝗢 𝗫𝗘𝗙𝗘 𝗘𝗦𝗧𝗔𝗗𝗨 𝗠𝗔𝗜𝗢𝗥 𝗝𝗘𝗡𝗘𝗥Á𝗟 𝗣𝗔𝗥𝗧𝗜𝗦𝗜𝗣𝗔 𝗜𝗛𝗔 𝗦𝗘𝗥𝗜𝗠Ó𝗡𝗜𝗔 𝗚𝗥𝗔𝗗𝗨𝗔𝗦𝗔𝗨𝗡 𝗡𝗢 𝗘𝗡𝗧𝗥𝗘𝗚𝗔 𝗘𝗞𝗜𝗣𝗔𝗠𝗘𝗡𝗧𝗨 𝗣𝗘𝗭𝗔𝗗𝗨 𝗛𝗢 𝗠𝗔𝗥𝗞𝗔 𝗦𝗧𝗘𝗘𝗟 𝗖𝗔𝗠𝗘𝗟 𝗛𝗨𝗦𝗜 𝗗𝗖𝗣 𝗕Á 𝗙-𝗙𝗗𝗧𝗟.

Data Publica

31 Aug 2026

Descrisaun

𝗠𝗲𝘁𝗶𝗻𝗮𝗿𝘂, 𝟮𝟳 𝗔𝗴𝗼𝘀𝘁𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲

Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal ho Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Falur Rate Laek, iha loron Kuarta-feira ne'e partisipa iha Serimónia Graduasaun bá membru F-FDTL ne'ebé termina ona formasaun kona-bá ekipamentu pezadu FORKLIFT M730 CAMEL nomos Serimónia Entrega Ofisiál Forklift ho marka M730 Camel unidade 2 ne'ebé oferese husi Defence Cooperation Program (DCP) bá Komandu F-FDTL, iha Forsa Apoiu Jerál, Metinaru.

Iha nia intervensaun Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, rekoñese importánsia formasaun rekursu umanu no papél Força Armada bá Dezenvolvimentu Nasionál - F-FDTL nian iha prosesu dezenvolvimentu nasaun nian. Nasaun ida kuandu forte lá sukat de'it husi ninia infraestrutura, maibé sukat liu husi rekursu umanu ne'ebé forte no iha kapasidade.

"Nasaun forte ne'e kuandu nia rekursu umanu mós forte. Tan ne'e ita tenke nafatin buka aprende. Ita-nia rai ki'ik, maibé kuandu ita nia rekursu umanu forte, ema bele respeita ita," dehan Ministru.

Nia mós husu bá militár sira ne'ebé simu ona sertifikadu atu nafatin aprende no labele baruk. Tuir nia, formasaun ne'e lá para iha sala laran, maibé tenke aplika iha terrenu liu husi prátika.

Ministru Samuel esplika katak Governu iha mehi atu involve F-FDTL diretamente iha projetu infraestrutura nasionál. Modelu kooperasaun entre IGE-ADI, I.P. ho F-FDTL ne'e ho objetivu atu kmanu Estadu nia despeza no aselera obra sira ne'ebé dala barak hetan impedimentu sosiál.

"Tinan oin ita koko halo kilo 1, kilo 2, kilo 3 hodi hatudu bá komunidade katak militár mós bele halo dezenvolvimentu. Ita lá aprende tiru de'it, maibé aprende mós atu hari'i nasaun," nia afirma.

Iha oportunidade ne'e, Ministru Obras Públikas mós hato'o agradeseimentu bá Defence Cooperation Program - DCP no ba Governu Austrália, ne'ebé kontinua fó apoiu bá Timor-Leste, liuliu iha tempu difísil. Nia dehan, Austrália iha relasaun kooperasaun ne'ebé di'ak ho Timor-Leste no dala barak sai hanesan "aman" ne'ebé to'o dahuluk hodi ajuda iha tempu difísil.

Ikus mai, Ministru husu bá membru militár sira atu tau matan no kuidadu ho di'ak ekipamentu no mákina sira ne'ebé uza iha atividade no formasaun. Tanba ekipamentu sira ne'e iha folin aas no presiza manutensaun no utilizasaun ho responsabilidade.

Nia mós apela bá sidadaun sira atu respeita obra públika no labele halo difikuldade bá kontrator sira. Nia fó ezemplu kona-bá problema sira iha Baukau ne'ebé impede projetu estrada nian tanba husu kompensasaun barani.

Ministru mós agradese bá apoiu Governu Japaun ne'ebé kontinua fó apoiu bá Timor-Leste. Nia mós agradese bá apoiu tomak husi Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL, Jenerál Falur Rate Laek nomos bá Prezidente IGE-ADI, I.P. ne'ebé fó apoiu bá inisiativa ne'e.

Iha diskursu, Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL, Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten ho satisfasaun boot partisipa iha serimónia ne'ebé selebra simultaneamente graduasaun grupu operadór foun husi Forsa Apoiu Jerál no entrega ofisiál mákina Steel Camel, ne'ebé disponibiliza bá F-FDTL husi Forsa Defeza Austrália iha ámbitu Programa Kooperasaun Defeza entre nasaun rua.

"Uluk nanain, ha'u hato'o liafuan apresiasaun kle'an bá Governu Austrália, bá ninia Embaixadora no Forsa Defeza Austrália nian mós bá formadór no instrutór sira hotu ne'ebé, durante fulan ida liu bá, dedika ona tempu, koñesimentu nomos pasiénsia bá preparasaun militár sira nian. Dedikasaun ida-ne'e maka ohin ita orgullu fó sertifikadu ne'ebé rekoñese husi Kuadru Kualifikasaun Austrália nian bá mane sira ne'ebé iha kapasidade atu opera, ho kompeténsia no seguru, ekipamentu sira ne'ebé esensiál bá dezenvolvimentu ita-nia rai nian,"dehan Jenerál Falur.

Iha oportunidade ne’e Jenerál Falur hateten, F-FDTL nia misaun la'ós de'it atu garante soberania no integridade teritoriál, maibé mós atu kolabora ho autoridade sivíl no Protesaun Sivíl sira, liuliu iha tempu kalamidade.

"Ha'u ko'alia bá ita-boot sira la'ós de'it nu'udar Xefe Estadu Maior Jenerál, maibé mós nu'udar ema ida ne'ebé, iha foho lolon sira nasaun ida-ne'e nian, aprende kedas katak forsa loloos povu ida nian la'ós sukat de'it husi kilat ne'ebé sira uza, maibé husi sira-nia abilidade atu serví, proteje no harii. Espíritu ida-ne'e maka lori ita mai iha ne'e no espíritu ida-ne'e maka hafoun ohin loron, ho mákina sira-ne'e nomos operadór kualifikadu sira-ne'e,"tenik Jenerál Falur.

Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL ne’e akresenta, Timor-Leste ho ninia pozisaun jeográfika entre oseanu rua lá ses husi ameasa sira hanesan mudansa klimátika, El Niño, inundasaun no rai-halai. Tanba ne'e Konstituisaun Repúblika no Lei sira atribui bá F-FDTL kna'ar atu kolabora iha nesesidade báziku sira atu satisfaz nesesidade populasaun, liu-liu iha tempu kalamidade.

Entretantu, formasaun bá membru F-FDTL ne'e oferese husi http://Licensing.TL tanba iha kooperasaun di'ak entre Komandu F-FDTL, DCP no http://Licensing.TL. Serimónia ne'e partisipa mós husi Prezidenti IGE-ADI, Ana Paula da Cruz,reprezentante Embaixadór Austrália no Manajer http://Licensing.TL. Inklui membru F-FDTL sira.

https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create

*𝗠𝗶́𝗱𝗶𝗮-𝗠𝗢𝗣* 

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus