𝐒𝐄𝐏𝐄 𝐋𝐀𝐍𝐒𝐀 𝐏𝐑𝐎𝐆𝐑𝐀𝐌𝐀 𝐕𝐀𝐒𝐈𝐍𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐁𝐑𝐔𝐒𝐄𝐋𝐎𝐒𝐄𝐒, 𝐇𝐀𝐌𝐄𝐓𝐈𝐍 𝐏𝐑𝐄𝐕𝐄𝐍𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐍𝐎 𝐏𝐑𝐎𝐃𝐔𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐀𝐍𝐈𝐌𝐀𝐋 𝐈𝐇𝐀 𝐁𝐎𝐁𝐎𝐍𝐀𝐑𝐎

15 Sep 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐒𝐄𝐏𝐄 𝐋𝐀𝐍𝐒𝐀 𝐏𝐑𝐎𝐆𝐑𝐀𝐌𝐀 𝐕𝐀𝐒𝐈𝐍𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐁𝐑𝐔𝐒𝐄𝐋𝐎𝐒𝐄𝐒, 𝐇𝐀𝐌𝐄𝐓𝐈𝐍 𝐏𝐑𝐄𝐕𝐄𝐍𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐍𝐎 𝐏𝐑𝐎𝐃𝐔𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐀𝐍𝐈𝐌𝐀𝐋 𝐈𝐇𝐀 𝐁𝐎𝐁𝐎𝐍𝐀𝐑𝐎

Data Publica

15 Sep 2026

Descrisaun

𝐁𝐨𝐛𝐨𝐧𝐚𝐫𝐨, 𝟒 𝐒𝐞𝐭𝐞𝐦𝐛𝐫𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔|| Sekretáriu Estadu Pekuária, 𝐉𝐨𝐬é 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐞 𝐀𝐫𝐚ú𝐣𝐨, 𝐋𝐢𝐜. 𝐒𝐇, 𝐋𝐢𝐜. 𝐃𝐢𝐫. 𝐌𝐃, 𝐌.𝐀𝐏, hamutuk ho parseiru internasionál Menzies School of Health Research, no Doutora Veterinária husi Direção Nasionál Veterinária (DNV) no estudante sira husi área Saúde Animal, Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), hala’o Lansamentu Vasinasaun kontra moras Bruseloses iha Aldeia Genuhan, Suku Lahomea, Postu Administrativu Maliana, Munisípiu Bobonaro.

Lansamentu programa vasinasaun ne’e mos sai hanesan pasu importante ida iha esforsu Governu, liuhusi Sekretaria Estadu Pekuária, hamutuk ho parseiru sira, atu hametin sistema saúde animal no seguransa produsaun pecuária iha Timor-Leste.

Sekretáriu Estadu Pekuária mos enfatiza katak prevensaun moras animal tenke sai responsabilidade hamutuk, la’ós de’it responsabilidade Governu ka servisu veterinária. Tanba ne’e, konxiénsia no partisipasaun husi komunidade pekuária sira sai elementu importante atu asegura programa vasinasaun no kontrolu moras bele lao ho efetivu.

Programa vasinasaun kontra Bruseloses ne’e mos konsidera hanesan medida estratéjika atu proteje saúde animal, hamenus risku moras, no asegura kontinuidade produsaun pekuária iha komunidade. Animal saudavel iha kontribuisaun direta ba aumentu produtividade, hadi’a kondisaun ekonomia família pekuária no aumenta populasaun animal iha área sira ne’ebé dezenvolve atividade hakiak animal.

Iha implementasaun programa ne’e, ekipa téknika sei kontinua halo identifikasaun, monitorizasaun no avaliasaun iha terenu, atu determina nesesidade no prioridade vasinasaun tuir situasaun iha kada área. Resultadu husi servisu tékniku ne’e sei sai baze ba planeamentu no implementasaun programa iha fase sira tuir mai.

SEPE hateten katak kolaborasaun ho parseiru internasionál Menzies School of Health Research, Direção Nasionál Veterinária no sei kontinua hametin kapasidade téknika no apoiu ba programa saúde animal.

Iha prosesu implementasaun programa saúde animal ne’e, Menzies School of Health Research, liuhusi programa BRUCE-TL, hala’o peskiza no fó suporta tékniku iha kolaborasaun ho Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) no Ministériu Saúde (MdS), ho objetivu atu komprende situasaun no risku moras Bruseloses iha Timor-Leste.

Husi rezultadu peskiza no avaliasaun téknika ne’ebé hala’o liuhusi Programa BRUCE-TL, hetan evidénsia ne’ebé hatudu katak presiza iha medida prevensaun no kontrolu ne’ebé sistemátiku, inklui vasinasaun animal kontra Bruseloses, liuliu iha área sira ne’ebé identifika iha risku.

Bazeia ba rezultadu no rekomendasaun téknika ne’e, Department of Agriculture, Fisheries and Forestry (DAFF) fó apoiu liuhusi alokasaun fundus atu responde ba nesesidade ne’ebé identifika iha terenu. Apoiu ne’e inklui sosa vasina Bruseloses, Ear Tag ba identifikasaun animal, ekipamentu tékniku, preparasaun no konstrusaun karau luhan, no mos treinamentu atu hametin kapasidade ekipa ne’ebé envolvidu iha implementasaun programa.

Ho nune’e, apoiu DAFF ne’e la’ós medida ne’ebé halo de’it sem baze, maibé sai hanesan resposta direta ba rezultadu peskiza no rekomendasaun téknika ne’ebé identifika nesesidade atu prevene no kontrola Bruseloses iha populasaun animal.

Kolaborasaun entre Menzies School of Health Research liuhusi BRUCE-TL, MAPPF, MdS no DAFF, hamutuk ho Direção Nasionál Veterinária no komunidade pekuária, sai baze importante atu transforma rezultadu peskiza sai asaun konkretu iha terenu.

Abordajen ida-ne’e hatudu kompromisu hamutuk atu proteje saúde animal, prevene no kontrola Bruseloses, hadi’a sistema identifikasaun no monitorizasaun animal, no suporta aumentu produtividade no populasaun animal iha Timor-Leste.

Ho apoiu no kolaborasaun ida-ne’e, Governu no parseiru sira kontinua servisu hamutuk atu asegura katak programa vasinasaun la’o ho baze téknika, planeamentu ne’ebé di’ak no responde ba nesesidade real iha komunidade pekuária.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus