SEI REALIZA ENKONTRU REDE REFERÁL KONA-BA IMPLEMENTASAUN PAN KONTRA VBJ
Asuntu
SEI REALIZA ENKONTRU REDE REFERÁL KONA-BA IMPLEMENTASAUN PAN KONTRA VBJ
Data Publica
16 Sep 2026
Descrisaun
Dili, 09-09-2026 - Sekretaria Estadu ba Igualdade (SEI) organiza Enkontru Rede Referál hamutuk ho parseiru sira kona-ba Implementasaun Planu Asaun Nasionál (PAN) Kontra Violénsia Bazeia ba Jéneru (VBJ), iha Salaun Maria Goretti-SEI, Caicoli.
Enkontru ne’e loke husi Diretór-Jerál SEI, Sr. Armando da Costa, akompaña husi Diretór Nasionál Polítika Igualdade Jéneru, Sr. Abilio Barreto.
Objetivu husi enkontru ne’e mak atu asegura estratéjia efikás ba koordenasaun parseiru no resposta integradu ba prestadór servisu sira ne'ebé halo intervensaun primária, iha nível nasionál no munisipál.
Objetivu espesífiku sira mak: Apoiu koordenasaun ho fornesedór servisu sira no buka solusaun ba kazu difisil sira; Kolekta dadus husi fornesedór servisu sira hodi aprezenta rekomendasaun ba grupu estratéjiku; Dezenvolve aproximasaun estratéjiku hodi suporta polítika no implementasaun programa kontra VBJ ne'ebé envolve órgaun Governu, ajénsia internasionál, ONG nasionál no internasionál; Fasilita asesu, advokasia, hamenus barreira no hasa'e koñesimentu jerál kona-ba mekanizmu prevensaun no resposta ba VBJ.
Iha nia intervensaun, Diretór-Jerál Armando da Costa hatete, enkontru ne’e nu'udar nível advokasia no estratéjia, ne'ebé envolve parseiru hotu ne'ebé fó atendimentu ba asuntu VBJ.
"Ohin iha enkontru ne’e ita aprezenta mós relatóriu ne'ebé ita relata ona ba Parlamentu Nasionál kona-ba kazu VBJ iha tinan 2024 no 2025, no kompara ho tinan 2023. Iha tinan tolu tutuir malu ne’e, númeru kazu nafatin aas liu rihun ida (1000) iha kada tinan," hatete DG Armando da Costa.
Nia esplika katak tipu violénsia ne'ebé aas liu mak violénsia doméstika, violénsia seksuál hasoru feto no labarik-feto, inklui violénsia fíziku iha kontestu família no la'ós família.
Kazu sira ne’e relata husi Polísia Nasionál Timor-Leste liuhusi VPU no hetan atendimentu husi parseiru sosiedade sivíl sira hanesan FOKUPERS, ALFeLa no JSMP. Prosesu legál lao husi PNTL ba Ministériu Públiku to'o Tribunál. Ba vítima no sobrevivente sira, atendimentu saúde no evidénsia forense fó husi PRADET liuhusi Ministériu Saúde.
Kona-ba violénsia iha plataforma dijitál, SEI informa katak PAN Kontra VBJ iha ona indikadór atu responde ba situasaun ne’e, no Governu liuhusi Ministériu Justisa prepara hela lei kona-ba krime sibernétiku.
Iha fatin hanesan, Diretora Ezekutiva JSMP, Sra. Ana Paula Marçal, agradese ba SEI ba konvite ne’e. Nia hatete relatóriu ne’e ko'alia barak kona-ba implementasaun PAN no asesu ba justisa ba vítima sira.
"Iha relatóriu ne’e ko'alia barak kona-ba implementasaun PAN rasik no mós atendimentu ba vítima sira ne'ebé buka justisa. Dadus hatudu katak VBJ sei aas, tanba vítima sira buka justisa liuhusi VPU, Ministériu Públiku, Uma Mahon no Tribunál Distritál sira," dehan Sra. Ana.
Tuir monitorizasaun JSMP nian iha tinan 2024-2025, violénsia doméstika mak aas liu iha Tribunál Dili, Baucau, Suai no Oe-Cusse. JSMP husu atu hametin kolaborasaun hodi asegura vítima sira hetan asesu ba justisa.
Enkontru ne’e partisipa husi reprezentante liña ministeriál sira hanesan Ministériu Justisa, Ministériu Edukasaun, MSSI, Ministériu Saúde, MTCI, INDDICA, no sosiedade sivíl hanesan ALFeLa, PRADET, JSMP, FOKUPERS, RHTO, ADTL, Ba Futuru, Mane ho Vizaun Foun, no Parseiru internasionál sira hanesan TAF-Nabilan, UN Women, UNFPA, Plan International, Marie Stopes, HAMNASA, inklui kargu xefia no funsionáriu tékniku SEI.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus