𝐖𝐎𝐑𝐊𝐒𝐇𝐎𝐏 𝐅𝐈𝐍𝐀𝐋 𝐁𝐑𝐔𝐂𝐄-𝐓𝐋 “𝐄𝐕𝐈𝐃𝐄𝐍𝐒𝐈𝐀, 𝐈𝐌𝐏𝐀𝐊𝐓𝐔 𝐍𝐎 𝐇𝐀𝐅𝐎𝐑𝐒𝐀 𝐊𝐎𝐋𝐀𝐁𝐎𝐑𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐒𝐀Ú𝐃𝐄 𝐈𝐃𝐀 𝐈𝐇𝐀 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄”

29 Sep 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐖𝐎𝐑𝐊𝐒𝐇𝐎𝐏 𝐅𝐈𝐍𝐀𝐋 𝐁𝐑𝐔𝐂𝐄-𝐓𝐋 “𝐄𝐕𝐈𝐃𝐄𝐍𝐒𝐈𝐀, 𝐈𝐌𝐏𝐀𝐊𝐓𝐔 𝐍𝐎 𝐇𝐀𝐅𝐎𝐑𝐒𝐀 𝐊𝐎𝐋𝐀𝐁𝐎𝐑𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐒𝐀Ú𝐃𝐄 𝐈𝐃𝐀 𝐈𝐇𝐀 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄”

Data Publica

29 Sep 2026

Descrisaun

𝐃𝐢𝐥𝐢, 𝟏𝟓 𝐒𝐞𝐭𝐞𝐦𝐛𝐫𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔.

Sekretáriu Estadu Pekuária, 𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥é𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐉𝐨𝐬é 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐞 𝐀𝐫𝐚ú𝐣𝐨. 𝐋𝐢𝐜. C𝐒𝐇, 𝐋𝐢𝐜. 𝐃𝐢𝐫., 𝐌𝐃., 𝐌.𝐀𝐏, Asinatura Memorandu Entendimentu (MOU) kona-ba koperasaun no kolaborasaun servisu, iha 𝐖𝐨𝐫𝐤𝐬𝐡𝐨𝐩 𝐅𝐢𝐧𝐚𝐥 𝐁𝐑𝐔𝐂𝐄-𝐓𝐋: “𝐄𝐯𝐢𝐝é𝐧𝐬𝐢𝐚, 𝐈𝐦𝐩𝐚𝐤𝐭𝐮 𝐧𝐨 𝐇𝐚𝐟𝐨𝐫𝐬𝐚 𝐊𝐨𝐥𝐚𝐛𝐨𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐒𝐚ú𝐝𝐞 𝐈𝐝𝐚 iha Timor Leste ”, ne’ebé hala’o iha Hotel Novo Turismo, Díli, Tersa-Feira, ne’e.

Workshop final BRUCE-TL sai mós nu’udar momentu importante atu avalia rezultadu programa, fahe aprendizajen no evidénsia, no hametin kompromisu hamutuk hodi kontinua prevene no kontrola brucellosis bovina iha Timor-Leste.

Hafoin hala’o Workshop Final BRUCE-TL, Sekretaria Estadu Pekuária (SEPE) no parseiru internasionál Menzies School of Health Research kontinua hametin kompromisu institusionál liu husi asinatura Memorandu Entendimentu (MOU) kona-ba koperasaun no kolaborasaun servisu.

MOU ida-ne’e sai nu’udar pasu estratéjiku atu haforsa parseria, partilla koñesimentu no evidénsia sientífika, dezenvolve kapasidade téknika, no apoia implementasaun programa saúde animal ne’ebé sustentável iha Timor-Leste.

Programa 𝐁𝐑𝐔𝐂𝐄-𝐓𝐋 implementa husi 𝐌𝐞𝐧𝐳𝐢𝐞𝐬 𝐒𝐜𝐡𝐨𝐨𝐥 𝐨𝐟 𝐇𝐞𝐚𝐥𝐭𝐡 𝐑𝐞𝐬𝐞𝐚𝐫𝐜𝐡, iha kolaborasaun ho 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭é𝐫𝐢𝐮 𝐝𝐚 𝐒𝐚ú𝐝𝐞 (𝐌𝐒) no 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭é𝐫𝐢𝐮 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚, 𝐏𝐞𝐤𝐮á𝐫𝐢𝐚, 𝐏𝐞𝐬𝐤𝐚 𝐧𝐨 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚s (𝐌𝐀𝐏𝐏𝐅). Programa ida-ne’e iha objetivu atu identifika fator risku sira ne’ebé kontribui ba transmisaun (𝐌𝐨𝐫𝐚𝐬 𝐇𝐮𝐬𝐢 𝐊𝐚𝐫𝐚𝐮 𝐇𝐚𝐝𝐚𝐞𝐭 𝐁𝐚 𝐄𝐦𝐚 𝐁𝐫𝐮𝐬𝐞𝐥𝐥𝐨𝐬𝐢𝐬) no fasilita dezenvolvimentu no implementasaun medida kontrolu brucellosis ne’ebé bazeia ba evidénsia, liu husi abordajen partisipativu no prinsipiu “Saúde Ida” (One Health).

Workshop ne’e mós partisipa Direita husi Autoridade Munisipál Bobonaro, hamutuk ho estrutura no reprezentante lokal sira, nu’udar parte importante husi kolaborasaun ne’ebé suporta implementasaun programa BRUCE-TL iha nivel komunidade.

Durante nia implementasaun, programa BRUCE-TL hala’o pilotajen iha Munisípiu Bobonaro, liuliu iha Suku Lahomea, Postu Administrativu Maliana, atu identifika fator risku ba transmisaun brucellosis bovina no dezenvolve medida kontrolu ne’ebé bazeia ba evidénsia.

Iha diskursu, Sekretáriu Estadu Pekuária, José Vieira de Araújo, hateten katak brucellosis la’ós de’it problema saúde animal, maibé mós iha ligasaun direta ho saúde públika, produtividade pekuária no moris-di’ak komunidade. Tanba ne’e, prevensaun no kontrolu moras presiza envolve instituisaun hotu-hotu, liu husi servisu hamutuk no uza evidénsia sientífika nu’udar baze ba tomada desizaun.

Sekretáriu Estadu mós hato’o apresiasaun ba Menzies School of Health Research, Ministériu da Saúde, ekipa veterinária, peskizadór sira, estudante no komunidade ne’ebé kontribui iha implementasaun programa BRUCE-TL. Nia sublinha katak kolaborasaun hanesan ne’e presiza kontinua atu haforsa kapasidade nasional no dezenvolve polítika no programa pekuária ne’ebé bazeia ba evidénsia.

MoU ida-ne’e sai nu’udar pasu estratéjiku atu haforsa parseria, partilla koñesimentu no evidénsia sientífika, dezenvolve kapasidade téknika, no apoia implementasaun programa saúde animal ne’ebé sustentável iha Timor-Leste.

Ho abordajen Saúde Ida, Governu liu husi setor relevante kontinua haforsa integrasaun entre saúde animal, saúde umana no saúde ekosistema, hodi kontribui ba dezenvolvimentu setor pekuária, seguransa ai-han no bem-estar komunidade.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus