𝐈𝐍𝐃𝐎𝐍ÉS𝐈𝐀 𝐍𝐎 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄 𝐇𝐀𝐌𝐄𝐓𝐈𝐍 𝐊𝐎𝐎𝐏𝐄𝐑𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐇𝐀𝐊𝐈𝐀𝐊 𝐀𝐍𝐈𝐌Á𝐋, 𝐅𝐎𝐊𝐔 𝐁𝐀 𝐒𝐀Ú𝐃𝐄 𝐀𝐍𝐈𝐌Á𝐋 𝐍𝐎 𝐉𝐄𝐍É𝐓𝐈𝐊𝐀

29 Sep 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐈𝐍𝐃𝐎𝐍ÉS𝐈𝐀 𝐍𝐎 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄 𝐇𝐀𝐌𝐄𝐓𝐈𝐍 𝐊𝐎𝐎𝐏𝐄𝐑𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐇𝐀𝐊𝐈𝐀𝐊 𝐀𝐍𝐈𝐌Á𝐋, 𝐅𝐎𝐊𝐔 𝐁𝐀 𝐒𝐀Ú𝐃𝐄 𝐀𝐍𝐈𝐌Á𝐋 𝐍𝐎 𝐉𝐄𝐍É𝐓𝐈𝐊𝐀

Data Publica

29 Sep 2026

Descrisaun

Jakarta, 21 de Setembro 2026 || Timor-Leste no Indonésia hametin kooperasaun iha subsetór pekuária, ho fó énfaze ba hametin saúde animál iha área fronteira, hadi’a kualidade jenétika pekuária, dezenvolve kapasidade rekursu umanu, no habelar oportunidade komérsiu merkadoria pekuária entre nasaun rua.

Kooperasaun ne’e sai pontu prinsipál iha enkontru entre, Sua Excelénsia José Vieira de Araújo. Lic., CSH., Lic., Dir., MD., M.AP., 𝐡𝐨 𝐀𝐠𝐮𝐧𝐠 𝐒𝐮𝐠𝐚𝐧𝐝𝐚, 𝐃𝐢𝐫𝐞𝐭ó𝐫 𝐉𝐞𝐫á𝐥 𝐏𝐞𝐤𝐮á𝐫𝐢𝐚 𝐧𝐨 𝐒𝐚ú𝐝𝐞 𝐀𝐧𝐢𝐦á𝐥 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭é𝐫𝐢𝐮 𝐀𝐠𝐫𝐢𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐚 𝐈𝐧𝐝𝐨𝐧é𝐳𝐢𝐚, ne’ebé hala’o iha Salaun Enkontru Ministériu Agrikultura Indonésia, Jakarta, Segunda-feira.

Sua Excelénsia José Vieira de Araújo subliña importánsia atu hametin kooperasaun entre Timor-Leste no Indonésia, liuliu iha Sub Seitor Pekuaria no Veternaria iha área saúde animál no iha fronteira movimentu pekuária, dezenvolvimentu jenétika no haforsa kapasidade rekursu umanu.

Nia hato’o katak Timor-Leste presiza kontinua haforsa monitorizasaun no prevensaun hasoru moras animál exótika sira ne’ebé potensialmente bele ameasa saúde animál no produtividade pekuária iha nasaun.

“Haforsa kapasidade rekursu umanu liuhosi formasaun no edukasaun ne’e krusiál ba hasa’e populasaun pekuária iha Timor-Leste. Ita hein katak kooperasaun kona-ba inseminasaun artifisiál no dezenvolvimentu jenétika pekuária ho Indonésia bele hasa’e nafatin,” Sua Excelénsia José Vieira de Araújo akresenta.

Nia mós enfatiza nesesidade atu prevene movimentu ilegál pekuária no produtu animál liuhosi fronteira, no hametin sistema monitorizasaun saúde animál transfronteirisu entre nasaun rua.

𝐀𝐠𝐮𝐧𝐠 𝐒𝐮𝐠𝐚𝐧𝐝𝐚 hato’o katak proximidade jeográfika no relasaun Kooperasaun fronteira entre Indonésia no Timor-Leste halo kooperasaun saúde animál sai krusiál, partikularmente atu prevene entrada no propagasaun moras animál sira no mantein seguransa komérsiu merkadoria pekuária.

“Indonézia haree Timor-Leste hanesan parseiru estratéjiku ida iha rejiaun.

Ami konkorda katak kooperasaun entre nasaun rua ne’e tenki kontinua hasa’e tanba fahe karakterístika sira no dezafiu sira ne’ebé hanesan, liuliu iha kontrolu ba moras animál sira nian, aumenta produtividade pekuária nian, no hametin komérsiu merkadoria pekuária nian,” Agung hatete.

Iha área jenétika, kooperasaun entre nasaun rua sei fó atensaun ba dezenvolvimentu teknolojia reprodutivu, inklui inseminasaun artifisiál, hodi hadi’a kualidade jenétika no produtividade animal. kontinua hametin produsaun nasionál mós loke oportunidade atu habelar merkadu ba merkadoria pekuária. Timor-Leste nu’udar merkadu ida ne’ebé aseita ona produtu pekuária Indonésia nian, inklui manu-tolun no produtu prosesadu sira.

𝐀𝐠𝐮𝐧𝐠 mós espresa nia apresiasaun ba Timor-Leste nia implementasaun Análize Risku Importasaun (IRA) iha unidade emprezariál Indonésia nian oioin iha tinan 2024–2025.

Nia hein katak avaliasaun sira seluk bele hala’o hodi loke oportunidade komérsiu ba manu-tolun sira ne’ebé hakiak, manu-oan ho idade loron ida (DOCs), inklui hosi manu-frangu KUB no Parentstock Stoke inan aman ne'ebe Bele Produs (PS), tuir termu no kondisaun ne’ebé nasaun rua konkorda.

Atu hametin servisu veterinária, Agung mós enkoraja kolaborasaun ne’ebé envolve la’ós de’it Sentru Inseminasaun Artifisiál Singosari (BBIB), maibé mós Sentru ba Farmásia Veterinária (BBVF) hosi Sentru Medisina Veterinária (Pusvetma), partikularmente iha hametin kapasidade saúde animál no servisu veterinária.

Kooperasaun dezenvolvimentu karau-aman mós diskute ho apoiu husi Organizasaun Alimentár no Agrikultura Nasoins Unidas (FAO), inklui planu atu fornese semen konjeladu ne’ebé produs husi Sentru Inseminasaun Artifisiál Lembang (BIB), no apoiu husi peritu na’in rua ba formasaun inseminasaun artifisiál no kapasitasaun ba ofisiál pekuária sira iha Timor-Leste.

Kooperasaun ida-ne’e reforsa kompromisu Timor-Leste no Indonésia atu kontinua haforsa saúde animál, kualidade jenétika, kapasidade rekursu umanu no oportunidade komérsiu, hodi apoia dezenvolvimentu subsetór pekuária no seguransa ai-han iha rejiaun.

Iha remata enkontru, SEPE hato’o nia apresiasaun no agradese ba Ministériu Agrikultura Indonésia, liuliu 𝐃𝐢𝐫𝐞𝐤𝐭𝐮𝐫 𝐉𝐞𝐧𝐝𝐞𝐫𝐚𝐥 𝐏𝐞𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐤𝐚𝐧 𝐝𝐚𝐧 𝐊𝐞𝐬𝐞𝐡𝐚𝐭𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐰𝐚𝐧, 𝐊𝐞𝐦𝐞𝐧𝐭𝐞𝐫𝐢𝐚𝐧 𝐏𝐞𝐫𝐭𝐚𝐧𝐢𝐚𝐧 𝐑𝐞𝐩𝐮𝐛𝐥𝐢𝐤 𝐈𝐧𝐝𝐨𝐧𝐞𝐬𝐢𝐚, 𝐃𝐫. 𝐝𝐫𝐡. 𝐀𝐠𝐮𝐧𝐠 𝐒𝐮𝐠𝐚𝐧𝐝𝐚, 𝐌.𝐒𝐢.,, ba disponibilidade, espírito kooperasaun no apoiu ne’ebé fó ba Timor-Leste iha Sub Seitor pekuária, Veternaria no saúde animál.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus