𝐒𝐄𝐅, 𝐀𝐛𝐞𝐫𝐭𝐮𝐫𝐚 Workshop on ASEAN Agreement on Transboundary Haze Pollution (AATHP)
Asuntu
𝐒𝐄𝐅, 𝐀𝐛𝐞𝐫𝐭𝐮𝐫𝐚 Workshop on ASEAN Agreement on Transboundary Haze Pollution (AATHP)
Data Publica
25 Sep 2025
Descrisaun
• Hau kontenti tebes hodi fo benvindu ba ita-boot sira hotu iha workshop importante ida-ne'e kona-ba ASEAN Agreement on Transboundary Haze Pollution (AATHP). Hanesan Timor-Leste hakbesik-an dadauk ona ba iha membru plenu ASEAN, ita hetan oportunidade importante ida atu hametin ita-nia sistema nasionál no kontribui ba kooperasaun rejionál ambientál.
• Timor-Leste hasoru dezafiu sériu ho ahi no su'ar. Durante tempu bailoro, prátika lere-no-sunu, inklui ahi ne'ebé la kontroladu afeta ita-nia ai-laran no ita-nia povu nia moris. Tempu inséndiu normalmente atinji pontu aas husi Juñu to'o Dezembru, liuliu iha fulan Outubru no Novembru bainhira agrikultór sira prepara rai atu kuda. Ita-nia governu foti asaun liu hosi inisiativa sira ne'ebé promove jestaun rai ne'ebé sustentável no harii kapasidade sira prevensaun no resposta ba inséndiu ne'ebé forte liu.
•Nu'udar Sekretáriu Estadu Floresta nian, iha Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta nia okos, ita iha kompromisu atu implementa ita-nia enkuadramentu legál sira, inklui Lei Báziku Floresta nian, hodi proteje no jere ita-nia rekursu floresta sira. Ita nia Diresaun Jerál Floresta, Diresaun Nasionál Protesaun, no Guarda Floresta. serbisu maka'as atu rezolve dezafiu sira-ne'e, maski ita kontinua hasoru limitasaun iha kapasidade, rekursu, no ekipamentu sira.
• Tanba ne'e maka workshop ida-ne'e hanesan oportunidade diak tebes. Hodi aprende husi esperiénsia ASEAN nian-liuliu husi Indonézia, ita-nia nasaun viziñu-ita bele hametin ita-nia sistema ba monitorizasaun inséndiu, alerta sedu, no resposta. Teknolojia sira hanesan monitorizasaun satélite sei ajuda ita atu deteta fatin hot-hotu, halo monitorizasaun, no hatán ho efetivu liu.
• Haree ba esperiénsia Indonezia nian no prátika di'ak husi ASEAN, ita hakarak hametin integrasaun ambientál Timor-Leste nian iha ASEAN no asegura katak ita-nia nasaun kontribui ativamente ba mitigasaun rejionál.
•Ha'u agradese tebes ba JICA Timor-Leste ne'ebe mak suporta ona workshop ida ne'e no lori peritu sira husi Indonézia hodi fahe hamutuk ho ita. Ha'u enkoraja partisipante hotu-hotu atu aproveita oportunidade ida-ne'e ho di'ak-atu aprende, envolve, harii rede, no kolabora ho efetivu.
Obrigado Barak!
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus