𝐒𝐄𝐅-𝐏𝐑𝐎𝐌𝐎𝐕𝐄 𝐓𝐀𝐑𝐀-𝐁𝐀𝐍𝐃𝐔 𝐇𝐎𝐃𝐈 𝐏𝐑𝐎𝐓𝐄𝐉𝐄 𝐑𝐄𝐊𝐔𝐑𝐒𝐔𝐒 𝐍𝐀𝐓𝐔𝐑𝐀𝐈𝐒 𝐍𝐎 𝐔𝐓𝐈𝐋𝐈𝐙𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐑𝐀𝐈 𝐒𝐔𝐒𝐓𝐄𝐍𝐓𝐀𝐕𝐄𝐋 𝐈𝐇𝐀 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐁𝐎𝐁𝐎𝐍𝐀𝐑𝐎

29 Sep 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐒𝐄𝐅-𝐏𝐑𝐎𝐌𝐎𝐕𝐄 𝐓𝐀𝐑𝐀-𝐁𝐀𝐍𝐃𝐔 𝐇𝐎𝐃𝐈 𝐏𝐑𝐎𝐓𝐄𝐉𝐄 𝐑𝐄𝐊𝐔𝐑𝐒𝐔𝐒 𝐍𝐀𝐓𝐔𝐑𝐀𝐈𝐒 𝐍𝐎 𝐔𝐓𝐈𝐋𝐈𝐙𝐀𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐑𝐀𝐈 𝐒𝐔𝐒𝐓𝐄𝐍𝐓𝐀𝐕𝐄𝐋 𝐈𝐇𝐀 𝐌𝐔𝐍𝐈𝐒𝐈́𝐏𝐈𝐔 𝐁𝐎𝐁𝐎𝐍𝐀𝐑𝐎

Data Publica

29 Sep 2026

Descrisaun

Balibo,16 Setembru 2026| 𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, Partisipa Serimónia Tara-Bandu no Regulamentu Suku hodi esplika Lalaok Tara-Bandu ne'e ba Komunidade sira hotu atu Proteje no Konserva Rekursus Naturais sira, liu-liu florestas, ai-laran sira hotu, iha Suku Leolima, Postu Administrativu Balibo, Munisípiu Bobonaro.

Objetivu husi Tara-Bandu ne'e bazeia mós tuir regulamentu beiala sira no tuir nesesidade moris komunidade sira nia situasaun no fatin ne'ebé sira moris ba. Respeita ai laran naturál, hirak ne'ebé iha no animal fuik sira, respeita ema seluk nia kriasaun hanesan animál,kintal nomós ai horis, labele bosok no nauk.

Tratamentu husi regulamentu suku, hametin paz, orden, solidariedade no unidade entre komunidade iha Suku Leolima, proteje ambiente natural iha Suku. Proteje no mantein valor kultural,tradisionál no religião husi suku. Aplika lei kultura hodi mos proteze no defende direitus humanus. Mantein fraternidade no amizade entre sosiedade ida ho sosiedade seluk.

Atividade Tara-Bandu ne'e hetan apoiu husi Ministério da Agricultura, Pecuária, Pesca e Florestas (MAPPF),Secretário de Estado das Florestas (SEF), Direção Geral das Florestas(DGF), suporta husi União Europeia, no implementa ba projetu husi parseiru desenvolvimentu sira hanesan Asian Forest Cooperation Organization (AFoCO), LANDSCAPE ALLIANCE, IUCN no BIAMALAI.

Iha intervensaun 𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬, informa loron ida ohin importante ba komunidade Suku Leolima bele realiza Tara-Bandu no Regulamentu Suku nian hodi komunidade sira bele komprende no valorija kultura Tara-Bandu no halo tuir Regulamentu Suku nian hodi respeita malu entre ema ho ema, ema ho natureja, ema ho Biodiversidade sira, proteje no konserva ita nia rekursus naturais, ambiente liu-liu mós ita nia Florestas, ai-laran sira ne'ebé moris naturál.

"Tara-Bandu ne'e kultura ida ne'ebé ita nia beiala sira husik hela mai ita no ohin loron ita Kontinua promove Tara-Bandu no Regulamentu Suku nian hodi Kria paz, unidade no hakmatek iha sosiedade ne'ebé sira moris ba loron-loron, katak respeita malu entre Ema ho Ema, respeita Autoridade lokal sira, respeita ita nia Veterano Veterana sira, Katuas, Ferik, Inan ho Aman, Oan, Bei-Oan no Ema ho Biodiversidade sira" dehan SEF.

Relasiona ho mudansa klimatika ne'ebé akontese iha ita nia rai hanesan Rai manas no udan tuun rai la tuir nia tempu ne'e tamba ita humanu nia hahalok la familiar ho natureja hodi halo destruisaun ba Florestas hanesan Sunu Rai no Tesi ai Arbiru hodi hamosu dezastre naturais rai monu bainhira udan monu rai tamba la iha fegetasaun hodi absolve be'e ba rai hodi bee ba hotu tasi hamosu bai loron naruk halo bee matan balun lakon no balun bee menus.

Politika ida ne'ebé diak hodi bele konserva ita nia bee no rai maka ita tenke familiar ho natureja hodi bele kuidadu Florestas proteje ai-laran naturál sira no kuda ai. Amu Papa mos alerta ba ema hotu katak ita tenke moris harmónia ho natureja.

"Iha politika Nonu Governu Konstituisionál Ministério da Agricultura, Pecuária, Pescas e Florestas(MAPPF) liu husi Secretário de Estado das Florestas kontinua hala'o sensibilijasaun nafatin hodi tranforma informasaun ba komunidade sira hotu atu bele kuidadu nafatin natureja no labele tesi ai no sunu rai arbiru, proteje flora no fauna sira hodi bele hafurak ita nia paisajen iha teritóriu laran tomak atu bele mós atrai turista rai liur no rai laran sira bele mai vijita" hateten SEF.

Enkuantu Partisipa iha Serimónia Tara-Bandu no Regulamentu Suku nian ne'e Sua Exceléncia SEF, akomapñia husi Diretór Geral Floresta, Reprezentante husi Prezidente Autoriedade Munisípiu Bobonaro, Segundu Komandante PNTL Postu Administrativu Balibo, Partisipa mós Reprezentante Parseiru desenvolvimentu Asian Forest Cooperation Organization (AFoCO), LANDSCAPE ALLIANCE, IUCN no BIAMALAI. Corpu Guarda Floresta(CGF) destakada iha Postu.Adm Balibo, Veterano/a no Lia nain sira inklui Komunidade sira husi Suku Leolima.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus