𝐒𝐄𝐅-𝐇𝐚𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐊𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐋𝐞𝐫𝐞 𝐀𝐢-𝐥𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐀́𝐫𝐞𝐚 𝐏𝐫𝐨𝐭𝐞𝐣𝐢𝐝𝐚 𝐏𝐮𝐤𝐞𝐥𝐞𝐭𝐞 𝐍𝐢𝐚 𝐋𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐇𝐨𝐝𝐢 𝐇𝐚𝐫𝐢'𝐢 𝐔𝐦𝐚, 𝐈𝐡𝐚 𝐌𝐮𝐧𝐢𝐬𝐢́𝐩𝐢𝐮 𝐋𝐢𝐪𝐮𝐢𝐜̧𝐚

29 Sep 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐒𝐄𝐅-𝐇𝐚𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐊𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐋𝐞𝐫𝐞 𝐀𝐢-𝐥𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐢𝐡𝐚 𝐀́𝐫𝐞𝐚 𝐏𝐫𝐨𝐭𝐞𝐣𝐢𝐝𝐚 𝐏𝐮𝐤𝐞𝐥𝐞𝐭𝐞 𝐍𝐢𝐚 𝐋𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐇𝐨𝐝𝐢 𝐇𝐚𝐫𝐢'𝐢 𝐔𝐦𝐚, 𝐈𝐡𝐚 𝐌𝐮𝐧𝐢𝐬𝐢́𝐩𝐢𝐮 𝐋𝐢𝐪𝐮𝐢𝐜̧𝐚

Data Publica

29 Sep 2026

Descrisaun

Liquiça, 16 Setembru 2026|𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, Akompampañia husi Diretór Geral das Floresta (DGF), no equipa Guarda Floresta husi Munisípiu Liquiça iha Kuarta feira ne'e hala'o intervensaun hodi hapara komunidade balu ne'ebé Lere ai laran iha Área Protegida Aldeia Pukelete, Suku Guguleur, Postu Administrativu Maubara, Munisípiu Liquiça.

Intervensaun Secretário de Estado das Florestas, informa Área Protegida Maubara, tenke haree hanesan responsabilidade Governu no komunidade lokal atu proteje biodiversidade, ekosistema no rekursu florestal ne'ebé moris natural iha fatin refere.

Iha Decreto-Lei n. 5/2016, de 16 Marsu, kona-ba Sistema Nasional Área Protegida (SNAP), estabelese katak jestaun área protegida tenke za abordagem ekosistémika, ne'ebé tau nesesidade umana no sustentabilidade rekursu naturál iha konsiderasaun. Diploma ne'e mos rekonhese papel important autoridade komunitária, komunidade lokal no partisipasaun komunidade iha jestaun área protegida no sustentabilidade rekursus florestais iha Timor-Leste.

Sua Excelensia Secretário de Estado das Florestas, esplika katak Area Protegida iha regras espesífikas kona-ba utilizasaun rekursu naturál. Atividade ne'ebé Proibida ka la iha autorizasaun no ne'ebé prejudika integridade área protegida bele sujeita ba prosedimentu legal tuir Decreto- Lei n. 5/2016. Secretário de Estado envolve, Direção Geral das Florestas, Autoridade Florestal Munisipál Liquiçá hodi hapara aktividade Lere ai laran iha Área Protegida.

Se'e komunidade depende ba rekursu floresta ba subsisténsia, Governu bele promove alternativa hanesan agrofloresta, reflorestasaun, plantasaun ai, produtu floresta la'ós ai, no atividade ekoturizmu, atu diminui presizaun ba Tesi ai iha área protegida. Lei SNAP mos orienta ba melhoria moris komunidade lokal no dezenvolvimentu sustentável.

"Intervensaun Governu iha Área Protegida Maubara la'ós atu kontra komunidade, maibé atu hametin responsabilidade hamutuk entre Governu no komunidade hodi proteje patrimóniu naturál Timor-Leste. Ita kompriende katak komunidade iha nesesidade ekonomia no subsisténsia, maibé utilizasaun rekursu floresta tenke halo ho responsabilidade no tuir lei.

Governu sei kontinua fó orientasaun, sensibilizasaun no buka alternativa sustentável, maibé atividade ne'ebé ameasa integridade Área Protegida tenke prevene no, bainhira nesesáriu, sujeita ba prosedimentu legal."

Iha perspetiva governansa, objetivu final maka "proteje floresta ho komunidade, la'ós proteje floresta kontra komunidade." Ida ne'e alinha ho prinsipiu SNAP ne'ebé promove konservasaun biodiversidade, utilizasaun sustentável no partisipasaun komunidade lokal.

Iha intervensaun ida ne'e komunidade rasik koopera diak ho ekipa Secretário de Estado das Florestas no komunidade rasik dehan ami povo kiik lahatene ida ne'e área protegida hahu ohin ba oin ami sei sai husi fatin ida ne'e no sei la leren tan.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus