𝐒𝐄𝐅-𝐇𝐀𝐌𝐔𝐓𝐔𝐊 𝐇𝐎 𝐕𝐈𝐒𝐄-𝐏𝐑𝐄𝐙𝐈𝐃𝐄𝐍𝐓𝐄 𝐊𝐎𝐌𝐈𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐃 𝐏𝐀𝐑𝐋𝐀𝐌𝐄𝐍𝐓𝐔 𝐍𝐀𝐒𝐈𝐎𝐍𝐀́𝐋 𝐇𝐀𝐋𝐀'𝐎 𝐈𝐍𝐒𝐏𝐄𝐊𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐁𝐀 𝐓𝐎'𝐎𝐒 𝐊𝐀𝐅𝐄́ 𝐈𝐇𝐀 𝐄𝐑𝐌𝐄𝐑𝐀

15 Oct 2026
Press Release Image
Asuntu

𝐒𝐄𝐅-𝐇𝐀𝐌𝐔𝐓𝐔𝐊 𝐇𝐎 𝐕𝐈𝐒𝐄-𝐏𝐑𝐄𝐙𝐈𝐃𝐄𝐍𝐓𝐄 𝐊𝐎𝐌𝐈𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐃 𝐏𝐀𝐑𝐋𝐀𝐌𝐄𝐍𝐓𝐔 𝐍𝐀𝐒𝐈𝐎𝐍𝐀́𝐋 𝐇𝐀𝐋𝐀'𝐎 𝐈𝐍𝐒𝐏𝐄𝐊𝐒𝐀𝐔𝐍 𝐁𝐀 𝐓𝐎'𝐎𝐒 𝐊𝐀𝐅𝐄́ 𝐈𝐇𝐀 𝐄𝐑𝐌𝐄𝐑𝐀

Data Publica

15 Oct 2026

Descrisaun

Ermera Vila, 13 Outubru 2026||𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, Reprezenta Sua Excelência Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Florestas(MAPPF), hamutuk ho Vise-Prezidente Komisaun D Parlamentu Nasionál, hala’o atividade inspeksaun ba área kultivu kafé iha Aldeia Apido, Suku Mertuto, Postuq Administrativu Ermera Vila. Atividade ne’e iha objetivu atu haree diretamente kondisaun to’os kafé no akompaña esforsu komunidade nian iha manutensaun no dezenvolvimentu kultivu kafé.

Durante atividade ne’e, 𝐒𝐮𝐚 𝐄𝐱𝐜𝐞𝐥𝐞̂𝐧𝐜𝐢𝐚 𝐒𝐞𝐜𝐫𝐞𝐭𝐚́𝐫𝐢𝐨 𝐝𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐚𝐝𝐨 𝐝𝐚𝐬 𝐅𝐥𝐨𝐫𝐞𝐬𝐭𝐚𝐬 𝐄𝐧𝐠. 𝐅𝐞𝐫𝐧𝐚𝐧𝐝𝐢𝐧𝐨 𝐕𝐢𝐞𝐢𝐫𝐚 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐬𝐭𝐚, 𝐒.𝐇𝐮𝐭, entrega materiál ba manutensaun to’os kafé ba komunidade kafé kultór hamutuk ema na’in 25 iha Aldeia Lisapat, Suku Lisapat. Iha tempu hanesan, delegasaun mós hala’o inspeksaun ba área kultivu kafé iha aldeia ne’e, hodi observa kondisaun plantasaun no haree nesesidade manutensaun ne’ebé presiza hetan atensaun.

Programa ne’e organiza husi Coffee and Agroforestry Livelihood Improvement Project (CALIP), ho apoiu husi Banku Dezenvolvimentu Aziátiku (ADB), nu’udar parte husi esforsu atu apoia komunidade kafé kultór no promove dezenvolvimentu agríkola sustentável iha Munisípiu Ermera.

Inspeksaun konjunta ne’e hala’o husi S.E. SEF hamutuk ho Vise-Presidente Komisaun D Parlamentu Nasionál sai oportunidade importante atu haree diretamente kondisaun kultivu kafé iha kampu no komprende nesesidade komunidade kafé kultór sira nian.

Liu husi atividade inspeksaun hamutuk ho delegasaun ne'e bele observa situasaun plantasaun no identifika aspetu sira ne’ebé presiza atensaun atu hadi’a manutensaun to’os kafé.

Inspeksaun direta hanesan ne’e importante tanba permite instituisaun relevante atu komprende realidade ne’ebé komunidade hasoru no buka dalan atu hadi’a apoiu ba atividade agríkola.

Partisipasaun Vise-Prezidente Komisaun D Parlamentu Nasionál mós hatudu importánsia koordenasaun entre instituisaun governu no Parlamentu Nasionál iha akompañamentu ba programa dezenvolvimentu ne’ebé foka ba komunidade.

Kooperasaun entre instituisaun sira ne’e presiza kontinua atu hametin transparénsia, responsabilidade no efikásia iha implementasaun programa ne’ebé fó benefísiu ba povu.

S.E.SEF, Entrega Materiál ba Kafé Kultór Na’in 25, Nu’udar parte husi atividade ne’e, SEF entrega materiál ba manutensaun to’os kafé ba komunidade kafé kultór hamutuk ema na’in 25 iha Aldeia Lisapat, Suku Lisapat.

Entrega materiál ne’e iha objetivu atu fasilita servisu manutensaun no apoia komunidade atu kontinua kuida sira nia plantasaun kafé.

Manutensaun to’os kafé nu’udar atividade importante ida atu mantein saúde ai-kafé no kria kondisaun ne’ebé favorável ba produsaun.

Servisu manutensaun bele inklui limpeza erva fuik tuir nesesidade, podas ne’ebé apropriadu, observasaun ba praga no moras, no kuidadu ba rai no bee.

Tanba ne’e, materiál ne’ebé entrega presiza uza ho responsabilidade no tuir finalidade, atu bele fó benefísiu ba komunidade benefisiária.

Komunidade kafé kultór sira mós presiza organiza sira nia servisu ho di’ak no aplika koñesimentu tékniku ne’ebé apropriadu, hodi bele aproveita apoiu ne’ebé simu.

Apoiu materiál sei fó rezultadu di’ak liután bainhira akompaña ho orientasaun téknika, monitorizasaun no avaliasaun ba progresu manutensaun iha kampu.

Kontinua Inspeksaun ba Área Kafé iha Aldeia Lisapat Depois de entrega materiál, delegasaun kontinua hala’o inspeksaun ba área kultivu kafé iha Aldeia Lisapat, Suku Lisapat.

Inspeksaun ne’e importante atu haree kondisaun plantasaun no komprende nesesidade komunidade nian iha prosesu manutensaun to’os kafé.

Kultivu kafé iha papél importante ba ekonomia komunidade rural, tanba bele sai fonte rendimentu ba família sira. Tanba ne’e, presiza iha atensaun kontinua ba manutensaun, kualidade produtu no jestaun agríkola ne’ebé sustentável.

Akompañamentu ba to’os kafé bele ajuda identifika nesesidade no oportunidade atu hadi’a servisu manutensaun, no hametin kooperasaun entre instituisaun no komunidade.

CALIP Organiza Programa Ho Apoiu ADB

Programa ne’e organiza husi CALIP, ho apoiu husi Banku Dezenvolvimentu Aziátiku (ADB).

Kooperasaun entre organizasaun implementadór no parseiru dezenvolvimentu importante atu apoia atividade ne’ebé iha objetivu atu hametin kapasidade komunidade no promove sustentabilidade atividade agríkola.

Programa dezenvolvimentu presiza la limita ba entrega materiál de’it, maibé mós fó atensaun ba akompañamentu, edukasaun no utilizasaun rekursu ho responsabilidade.

Monitorizasaun ba programa bele ajuda haree progresu atividade no identifika nesesidade ba apoiu tuirmai, tuir kondisaun no prioridade komunidade nian.

Ho partisipasaun ativa husi kafé kultór sira, apoiu ne’ebé disponivel bele uza ho di’ak atu kontribui ba manutensaun to’os no dezenvolvimentu ekonomia família.

Hametin Kafé no Konservasaun Ambiente, Dezenvolvimentu kultivu kafé presiza lao hamutuk ho konservasaun floresta no rekursu naturál. Rai fértil, bee no ai-hun iha importánsia ba sustentabilidade atividade agríkola.

Komunidade kafé kultór sira bele kontribui ba konservasaun ambiente liuhusi evita sunu ne’ebé la kontroladu, proteje vegetasaun ne’ebé importante no aplika prátika agríkola ne’ebé apropriadu.

Iha parte seluk, instituisaun relevante presiza kontinua promove edukasaun no orientasaun téknika atu ajuda komunidade komprende ligasaun entre produtividade kafé, konservasaun rai no sustentabilidade ambiente.

Dezenvolvimentu sustentável presiza responsabilidade hamutuk husi governu, organizasaun implementadór, parseiru dezenvolvimentu no komunidade.

S.E. SEF HUSU KAFÉ KULTÓR SIRA HASA’E PRODUSAUN KAFÉ LIU HUSI MANUTENSAUN NO PODA KAFÉ

S.E. SEF, husu ba komunidade kafé kultór sira atu kontinua hasa’e produsaun kafé liuhusi manutensaun ne’ebé regular no halo poda kafé tuir téknika agríkola ne’ebé apropriadu.

S.E. SEF haktuir katak manutensaun no poda kafé iha importánsia boot atu kuida ai-kafé, hamenus ramu ne’ebé maran ka moras, no ajuda ai-kafé hetan kondisaun kresimentu ne’ebé di’ak. Prátika ne’e bele kontribui ba hadi’a produtividade no kualidade produsaun kafé, bainhira hala’o ho maneira loos.

Tanba ne’e, S.E.SEF enkoraja kafé kultór sira atu la husik sira nia to’os, maibé tenke halo manutensaun regularmente, inklui poda ramu tuir nesesidade ai-kafé ida-idak, kontrola erva fuik no kuida rai atu mantein nia fertilidade.

Aleinde ne’e, kafé kultór sira presiza hetan orientasaun téknika kona-ba maneira poda ne’ebé apropriadu, atu evita tesi ramu ne’ebé importante ba produsaun no mantein saúde ai-kafé iha tempu naruk.

Esforsu atu hasa’e produsaun kafé la depende de’it ba luan área plantasaun, maibé depende mós ba maneira jere no kuida to’os ho di’ak. Tanba ne’e, manutensaun no poda kafé tenke sai parte importante husi atividade loroloron kafé kultór sira nian.

Ho kompromisu husi komunidade, apoiu husi instituisaun relevante no aplikasaun téknika agríkola ne’ebé apropriadu, hein katak produsaun kafé bele aumenta, rendimentu família rural bele hadi’a no setór kafé Timor-Leste nian bele sai forte liután.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus