TIMOR-LESTE DESTAKA IMPORTÁNSIA HUSI INFRAESTRUTURA DIJITÁL NU’UDAR REKERIMENTU IDA BAINHIRA KO’ALIA KONA-BÁ ADOPTASAUN AI.
Asuntu
TIMOR-LESTE DESTAKA IMPORTÁNSIA HUSI INFRAESTRUTURA DIJITÁL NU’UDAR REKERIMENTU IDA BAINHIRA KO’ALIA KONA-BÁ ADOPTASAUN AI.
Data Publica
23 Oct 2026
Descrisaun
Seoul, Koreia, 19 Outubru 2026
Governu Koreia liuhusi Segundu Vise-Minsitru Siénsia no ICT, Ryu Je-myung, halo enkontru ho Xefe Delegasaun Timor-Leste, Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng.Miguel Marques Gonçalves Manetelu iha ambitu Simeira Globál AI & Dijitál iha Seoul, Korea Súl.
Enkontru bilaterál ne’e laos de’it ho Timor-Leste maibé ho nasaun kiik seluk hanesan Bhutan, no Srilanka Mongolia.
Segundu Vise-Minsitru Siénsia no ICT, Ryu Je-myung, husu nasaun sira hanesan Timor-Leste, Bhutan, Srilanka no Mongolia halo aprezentasaun kona-bá dezenvolvimentu bá transformasaun dijitál liga mós bá AI iha kada nasaun ne’e oinsá.
“Ami hotu aprezenta hanesan mós timor leste kona-bá dezenvolvimentu transaformsaun dijitál lao hela iha ita nia rai, AI bele uza bainhira infraestrutura telekomunikasau ne’e diak, ida ne’e mak ita fahe bá sira, para atu haree oportunidade atu halo kooperasaun ho korea”, dehan Ministru Manetelu.
Ministru Manetelu subliña objetivu husi enkontru ne’e atu fahe informasaun kona-bá saida mak nasaun sira hanesan Timor-Leste, Bhutan, Srilanka no Mongolia halo iha transformasaun dijitál.
“Ita fahe saida mak ita halo no área kooperasaun ne’ebé bele halo ne’e saida, ne’e mak iha ita temi planu atu harii data centre nomos sentru bá seguransa sibernetika ho ita nia aprezentaun ne’e saida deit mak ita bele hetan, laos osan maibé fahe esperensia, sira mós fahe sira nia esperensia mai ita, karik fó formasaun bá ita nia enjineiru IT sira iha área seguransa sibernetika, karik fahe mós sira nia esperensia kona-bá AI ne’ebé mak sira uza iha sira nia rai”, Ministru Manetelu subliña.
Governante hateten diskusaun ne’e nakloka laiha konkluzaun ida, hanesan nasaun ida iha sudeste asiatiku, espera bá futuru governu korea iha seriedade hodi halo kooperasaun ho Timor-Leste, liu-liu tékniku husi Timor-Leste no Korea bele kontaktu malu kontinua halo diskusaun identika esplora área saida deit mak bele halo kooperasaun iha futuru.
Governu da-sia lideradu Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão liuhusi Ministériu Transportes no Komunikasaun iha programa kona-bá literasi dijitál liuhusi TIC TIMOR oinsá mak bele ajuda populasaun laos hotu maibé fazeadamente bele komesa hahú uza Plataforma dijitál sira ne’ebé mak iha ne’e.
Ministru Manetelu husu bá Timor-oan hotu atu uza Plataforma dijitál sira ne’e ho responsabilidade uza bá dalan los, ida ne’e mak importante hodi nune’e labele estraga ema seluk tanba teknolójia bainhira uza sala bele fó impaktu negativu tantu bá ema ida uza ne’e ou bele mós bá ema seluk, ne’ebé, literasi dijitál tenke kontinua halo hodi nune’e ajuda komunidade sira bele kompriende oinsá uza Plataforma dijitál sira ne’e.
Diretór Diresaun Dezenvolvimentu Sistemas, Teknolójia no Inovasaun TIC TIMOR I.P, Justo Fernandes hateten governu Timor-Leste ona iha komitmentu atu halo estúdu viabilidade hodi estabele sentru dadus nasionál.
“Prioridade govenu nia oinsá mak bele halo transformasaun dijitál iha Timor-Leste, tantu bá iha adoptasaun AI nomos siberseguransa, ita tau prioridade liu bá iha infraestrutura dijitál ne’e importante ita tenke ser iha tanba ida ne’e, rekerimentu ida bainihira ita ko’alia kona-bá adoptasaun AI ninia ho governu iha ona komitmentu halo preparasaun atu halo estudu viabilidade atu estabele sentru dadus nasionál.
Diretór ne’e mós afirma kapasidade husi sentru dadus ne’e bele responde iha nesesidade teknolójia emerjente sira hanesan AI, IOT no Blockchains Téknoljia, iha sentru dadus nasionál ne’e sei iha bussines recovery centre rua ne’e hodi Evita downtime system iha prosesu dijitalizasaun iha Timor-Leste.
https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create
Média MTK
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus