ESTONIA MANIFESTA INTERESE ATU FÓ APOIU TIMOR-LESTE IHA TRANSFORMASAUN DIJITÁL.
Asuntu
ESTONIA MANIFESTA INTERESE ATU FÓ APOIU TIMOR-LESTE IHA TRANSFORMASAUN DIJITÁL.
Data Publica
23 Oct 2026
Descrisaun
Seoul, Korea, 21 Outubru 2026
Governu Estonia manifesta interese apoiu Timor-Leste iha transformasaun dijitál.
Kompromisiu ida ne’e hato’o husi Diretór Jerál Dijitál no Departamentu Diplomasia Sibernétika Estonia Pritt Turk bainhira halo enkontru bilaterál ho Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng.Miguel Marques Gonçalves Manetelu iha Otél Grand Hyaat Korea.
Estonia nasaun ida ne'ebé avansa tebes iha área transformasaun dijitál no governu eletróniku (e-Government) iha mundu tomak. Sira nia esperiénsia iha digitalizasaun servisu públiku, seguransa dadus no sistema identifikasaun dijitál (hanesan e-Residency no billete identidáde dijital) sai nu'udar modelu bá nasaun barak iha mundu.
Esforsu kolaborasaun ne'e bele fó benefísiu boot bá Timor-Leste liuhusi :
• Hasa'e Transparénsia no Efisiénsia: Implementa sistema governasaun dijitál ne'ebé bele fasilita servisu públiku bá sidadaun sira.
• Dezenvolvimentu Kapasidade: Fahe esperiénsia no perísia (expertise) husi Estonia nia modelo susesu (hanesan X-Road) bá tékniku no Governu Timor-Leste.
• Seguransa Dijitál: Fortalese seguransa iha rede informasaun no dadus estadu nian.
“Ohin ita Realiza enkontru bilaterál ida ho delegasaun Estonia nian tuir konvite ne'ebé simu, Delegasaun Estonia husu kona-bá planu no vizaun Timor-Leste nian bá oin, hamutuk ho posibilidade atu halo servisu hamutuk no fó apoiu no posibilidade kooperasaun foka liu bá área Transformasaun Dijitál nomos Governu Elektróniku (e-Government)’’, dehan Ministru Manetelu.
Ministru Manetelu subliña Estonia atu servisu hamutuk no fó apoiu bá Timor-Leste iha prosesu transformasaun dijitál no dezenvolvimentu governu elektróniku (e-Government) Ligadu ho konvite ne'ebé foin simu husi Sua Eselénsia Ministra Justisa no Dijitál Estonia nian bainhira partisipa iha Singapore International Cyber Week iha Singapura iha semana kotuk.
Iha tempu hanesan, delegasaun Estonia husu Timor-Leste nia apoiu bá sira-nia kandidatura iha komisaun balu iha Uniaun Internasionál Telekomunikasaun (ITU) tanba iha tempu badak sei realiza Asembleia Jerál ITU nian.
Estonia rekoñese nu'udar nasaun ida ne'ebé susesu tebes iha mundu kona-bá transformasaun dijitál no Governu Eletróniku (E-Government), nu'udar pioneiru ne'ebé loke dalan bá servisu públiku dijitál.
Ligadu ho IX Governu nia programa no servisu sira ne'ebé TIC Timor hala'o hela iha rai-laran, ita iha interese boot no apresiasaun kle'an bá Estonia nia disposisaun atu fahe esperiénsia no koopera ho Timor-Leste iha futuru. Ida ne'e sai hanesan oportunidade di'ak atu hametin liután liña kooperasaun dijitál ne'ebé ita hahú ona.
Iha sorin seluk ligadu ho konvite husi Ministériu Justisa no Asuntu Dijitál Estónia, Liisa-Ly Pakosta, Ministru Manetelu hato’o deskulpa labele partisipa iha fórum ne’ebé hala’o iha Estonia, iha loron 5 too 6 Novembru 2026, tanba iha tempu hanesan Parlamentu Nasionál Timor-Leste sei diskute Orsamentu Jerál Estadu 2027. Maske nune’e, Ministru Manetelu hato’o nia interese boot atu vizita Estonia iha oportunidade seluk, bainhira parte rua konkorda, atu aprofunda kooperasaun sira ne’ebé diskute tiha ona.
Diskusaun ne'e foka bá possibilidade atu esplora kooperasaun foun iha área transformasaun dijitál no seguransa sibernétika. Parte rua konkorda katak diskusaun iha nivel tékniku bele kontinua liuhusi Ministériu Transportes no Komunikasaun (MTK), Gabinete Dijitalizasaun no Seguransa Sibernétika nomos gabinete sira ne’ebé relevante.
Ministru Manetelu afirma Maske Memorandu Entendimentu (MoU) prioridade tebes no importante, maibe identifika uluk área sira ne’ebé bele hala’o servisu hamutuk, aproveita esperiénsia avansada Estonia iha transformasaun dijitál atu apoia dezenvolvimentu dijitál iha Timor-Leste.
https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create
Média MTK
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus