SEKRETÁRIU ESTADU LOKE PROGRAMA NASIONÁL EKIVALÉNSIA ENSINU SEKUNDÁRIU IHA INFORDEPE
Asuntu
SEKRETÁRIU ESTADU LOKE PROGRAMA NASIONÁL EKIVALÉNSIA ENSINU SEKUNDÁRIU IHA INFORDEPE
Data Publica
16 Nov 2026
Descrisaun
DÍLI, 16 Novembru 2026 — Sekretáriu Estadu ba Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál (ESJ-ESTV), Domingos Lopes Lemos, halo abertura ofisiál ba Programa Nasionál Ekivalénsia Ensinu Sekundáriu (PNE-ES), iha Salaun Ian Martin, Instituto Nasionál Formasaun Dosente no Profisionál Edukasaun (INFORDEPE), Balide, segunda-feira.
Iha nia intervensaun, Sekretáriu Estadu hato'o apresiasaun no satisfasaun ba implementasaun programa ne'e, ne'ebé fó oportunidade ba sidadaun sira ne'ebé, tanba razaun no kondisaun diferente, la konsege kontinua ka kompleta sira-nia estudu iha sistema edukasaun formál.
Nia esplika katak, iha tinan hirak liubá, Governu hahú implementa ona programa ekivalénsia iha munisípiu balun, ho objetivu atu fó oportunidade segundu ba sidadaun sira atu kontinua sira-nia prosesu aprendizajen no hetan asesu ba sertifikasaun akadémika. Ho programa ne'e, partisipante sira iha oportunidade atu kompleta sira-nia estudu no, tuir kritériu ne'ebé estabelese, no bele partisipa iha Ezame Nasionál.
Sekretáriu Estadu konsidera partisipante sira hanesan pioneiru iha implementasaun programa ne'e, tanba sira kontribui diretamente ba dezenvolvimentu edukasaun iha Timor-Leste. Nia mós hateten katak, durante tinan 24 restaurasaun independénsia, foin iha períodu governasaun atuál mak programa ekivalénsia ensinu sekundáriu ne'e konsege estabelese no implementa iha rai laran.
Sekretáriu estadu aumenta katak, antes ne'e, joven Timoroan balun tenke ba Kupang, Indonézia, atu kompleta sira-nia estudu liuhosi programa ekivalénsia. Maibé, Governu, liuhosi kooperasaun ho konsultór no espesialista Timoroan sira ne'ebé iha kapasidade, konsege dezenvolve kurríkulu ne'ebé adekuadu atu implementa programa ne'e iha Timor-Leste.
Iha oportunidade ne'e, governante ne’e husu ba formadór no profesór sira atu servisu hamutuk ho diretór eskola no diretór adjuntu sira, hodi asegura jestaun, akompanhamentu no kontrolu ba prosesu aprendizajen. Sekretáriu estadu mós enfatiza katak kolaborasaun entre estrutura eskola sira importante tebes atu programa ne'e bele la'o ho di'ak no atinje rezultadu ne'ebé mak di’ak.
Sekretáriu estadu mós enkoraja partisipante sira atu aproveita oportunidade ida-ne'e ho responsabilidade no kompromisu, tanba edukasaun nu'udar dalan importante ida atu dezenvolve kapasidade pesoál no kontribui ba dezenvolvimentu nasaun.
Aleinde ne'e, Sekretáriu Estadu husu ba Responsável Munisípiu Administrasaun (RMA) no estrutura relevante sira atu fahe informasaun kona-ba programa ne'e ba joven sira iha komunidade ida-idak, hodi aumenta sira-nia partisipasaun iha oportunidade edukativa ne'e. Ho nune’e joven sira bele hetan edukasaun ne’ebé legál no formál, no evita uza sertifikadu falsu, tanba hahalok hanesan ne'e bele prejudika sira-nia futuru akadémiku no profisionál.
Programa abertura ne'e hetan partisipasaun husi Diretór Nasionál Ensinu Sekundáriu Jerál, Diretór Nasionál Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál, Diretór Nasionál Ensinu Rekorrente, formadór no partisipante sira.
SECRETÁRIO DE ESTADO INAUGURA O PROGRAMA NACIONAL DE EQUIVALÊNCIA AO ENSINO SECUNDÁRIO NO INFORDEPE
Díli, 16 de novembro de 2026 – O Secretário de Estado do Ensino Secundário Geral e do Ensino Secundário Técnico-Vocacional (ESG-ESTV), Domingos Lopes Lemos, procedeu à abertura oficial do Programa Nacional de Equivalência ao Ensino Secundário (PNE-ES), numa cerimónia realizada na Sala Ian Martin do Instituto Nacional de Formação de Docentes e Profissionais da Educação (INFORDEPE), em Balide, na segunda-feira.
Na sua intervenção, o Secretário de Estado manifestou o seu apreço e satisfação pela implementação deste programa, que proporciona uma oportunidade aos cidadãos que, por diferentes motivos e circunstâncias, não tiveram possibilidade de prosseguir ou concluir os seus estudos no sistema formal de ensino.
Explicou que, nos últimos anos, o Governo começou a implementar programas de equivalência em alguns municípios, com o objetivo de proporcionar uma segunda oportunidade aos cidadãos para retomarem o seu percurso de aprendizagem e obterem uma certificação académica. Através deste programa, os participantes têm a possibilidade de concluir os seus estudos e, mediante o cumprimento dos critérios estabelecidos, participar no Exame Nacional.
O governante considerou os participantes pioneiros na implementação deste programa, uma vez que contribuem diretamente para o desenvolvimento da educação em Timor-Leste. Acrescentou ainda que, ao longo dos 24 anos de restauração da independência, foi apenas durante o atual mandato governativo que se conseguiu estabelecer e implementar, a nível nacional, o Programa de Equivalência ao Ensino Secundário.
O Secretário de Estado referiu também que, anteriormente, alguns jovens timorenses tinham de se deslocar a Kupang, na Indonésia, para concluir os seus estudos através de programas de equivalência. Contudo, através da cooperação com consultores e especialistas timorenses devidamente qualificados, o Governo conseguiu desenvolver um currículo adequado à implementação deste programa em Timor-Leste.
Na mesma ocasião, apelou aos formadores e professores para trabalharem em estreita colaboração com os diretores e subdiretores das escolas, de modo a assegurar uma gestão adequada, o acompanhamento e a monitorização do processo de aprendizagem. Sublinhou que a colaboração entre as diferentes estruturas escolares é fundamental para garantir o bom funcionamento do programa e alcançar os resultados pretendidos.
O Secretário de Estado encorajou igualmente os participantes a aproveitarem esta oportunidade com responsabilidade e empenho, salientando que a educação constitui um instrumento fundamental para o desenvolvimento das capacidades individuais e para a contribuição de cada cidadão para o progresso do país.
Além disso, apelou aos Responsáveis Municipais da Administração (RMA) e às estruturas competentes para divulgarem informações sobre o programa junto dos jovens das respetivas comunidades, com vista a aumentar a sua participação nesta oportunidade educativa. Desta forma, os jovens poderão ter acesso a uma formação reconhecida e formal, evitando recorrer à utilização de certificados falsos, uma prática que pode comprometer o seu futuro académico e profissional.
A cerimónia de abertura contou ainda com a participação dos Diretores Nacionais do Ensino Secundário Geral, do Ensino Secundário Técnico-Vocacional e do Ensino Recorrente, bem como de formadores e participantes do programa.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus