DNPE- Ai-Com Estabelese Sentru peskiza Ai-Kameli Rua iha Timor-Leste

17 Nov 2026
Press Release Image
Asuntu

DNPE- Ai-Com Estabelese Sentru peskiza Ai-Kameli Rua iha Timor-Leste

Data Publica

17 Nov 2026

Descrisaun

Bobonaro, 11/11/2026, Ministériu Agrikultura Pekuária Peska no Floresta liu husi Diresaun Nasional Peskiza e Estatistika servisu hamutuk ho Ajensia Ai-Com estabelese Sentru Peskiza Ai-kameli rua iha Timor- Leste mak iha Natarbora Munisípiu Manatuto no Manduki Munisípiu Bobonaro.

Iha entrevista Diretór Nasionál Peskiza e Estatiska Luis Pereira esplika, Sentru Peskiza Ai-kameli ne’e hanesan sentru ba peskiza dezenvolvimentu ai-kameli tanba durante ne’e peskizadór sira rekolla fini ai-kameli husi Munisípiu sira hafoin halo peskiza atu haree ninia kresimentu no adaptasaun ba rai no klima nune’e iha futuru atu halo espansaun area kuda.

Diretór realsa, ba oin Diresaun Peskiza sei rekomenda ba parte Floresta nian atu disribui fini ai-kameli ba komunidade sira tenki haree fini ne’ebé mak peskizadór sira halo ona peskiza nune’e komunidade kuda karik labele mate tanba kuda ai-kameli ne’e tempu naruk mak foin bele kolleta ne’eduni komunidade ne’ebé mak kuda ai refere tenki hetan rezultadu tanba ia -kameli nia valór ekonomia boot.

Liu husi peskiza ne’e atu bele identifika mós ai inan ne’ebé mak aban bairua sai fontes no inan ba fini nian nune’e iha futuru parte Floresta atu denzenvolve fini ai-kameli ba area potensial sira ne’e, fini ne’ebé mak peskizadór sira koko tiha ona, ai-kameli ne’e mós dependensia ba ai seluk katak ai-kameli labele moris mesak wanhira ita kuda tenki akompaña husi ai hospidera ka ai ne’ebé mak sei fo mahon ba nia atu bele moris tanba ai-kameli ne’e hahú husi prepara fini to’o kuda presija ai hospidera hanesan, ai-turi, ai kakeu, lantoro, akasia nomos ai-funan antilatera ho ai hirak ne’e ai-kameli bele fasil atu absorve nutrisaun husi rai ba ninia kresimentu. Lia hirak ne’e hato’o husi Diretór Peskiza iha Sentru peskiza ai-kameli Manduki Postu Atabae.

Nian hatutan, peskiza ne’e la’os de’it atu haree adaptasaun no kresimentu maibé atu haree mós ai nia- dudun ne’e kualidade ka lae, tanba liu husi ai- dudun ne’e mak foin haree ninia valor ekonomiku’’ ami mós iha planu katak ba oin sei halo peskiza mós ba ai hospidera ne’ebé diak liu atu fo mahon ba ai-kameli liu-liu ba ai-nia kresimentu moris no ba ai dudun no rai ne’ebé mak peskizadór sira uza ba halo peskiza ne’e iha ektare ida tanba kuda ai- kameli hanesan investimentu iha futuru nune’e bele apoiu ekonomia uma kain iha futuru mai. Tenik Nia

Iha fatin hanesan, Peskizadóra DNPE, Ida Pereira dos Santos mós salienta, durante ne’e peskizadór sira servisu hamutuk ho parseiru Ai-Com hodi realiza peskiza konaba ai-kameli iha sentru peskiza Natarbora no Manduki, atividade peskiza ne’e hahú iha tinan 2019 peskizadór sira hahú rekolla fini ai-kameli husi Munisípiu Likisa, Covalima, Manatuto, Ainaro nomos iha Balibo rasik hodi halo viveirus depois iha tinan 2020 mak kuda ba sentru peskiza rua ne’e nune’e atu bele haree ninia adaptasaun ba rai no klima tanba ba oin sei habarak fini nune’e bele distribui ba komunidade sira atu kuda,’’ peskiza ne’e iha nia kontinuasaun to’o agora tanba hahú husi kuda kada fulan tolu peskizadór sira sempre halo observasaun ba nia kresimentu moris no sukat ai nia hun nune’e bele haree ninia pursentu moris, tanba ai-kameli ne’e hanesan semi parasita katak ai-kameli labele moris mesak maibé depedensia ba ai hospidera ne’ebé mak kuda hamutuk ho ai- kameli ne’e rasik tanba ne’e kada tinan peskizadór sira sempre haree nia kresimentu ne’ebé aumenta 1 ate 2 cm konforme mós ba klima no ai hospidera ninian mahon’’. Informa nia

Nia hatutan, ai-kameli ne’e mós hetan atake husi moras ka peste hanesan kutu mutin ne’e bele halo ai mate, tanba ne’e mak dadaun ne’e peskizadór sira nafatin halo observasaun ba ai horis tanba fini ne’e mai husi fatin ne’ebé mak manas no malirin. Banhira kuda atu kuda presijza mós hare ba PH rai tanba ida ne’e mós sai hanesan deteminasaun ba ai-kameli nia moris no ninia kresimentu.

Nune’e mós, Maria Vilar Moreira nu’udar staf tekniku floreste iha Munispíu Bobonaro ne’ebé mak durante ne’e apoiu servisu peskizadór sira hodi halo peskiza ba ai-kameli iha area manduki nia senti kontenti tebes hodi kuda ai-kameli tanba mehi ne’ebé mak n hakarak kuda ai -kameli sai duni realidade,’’ ha’u uluk sei eskola iha mehi ida atu bele kuda ai-kameli iha Timor-laran tomak no ikus mai ha’u halo viveirus Floresta nian iha sentru Floresta Maliana no iha tinan 2020 bele kolabora servisu hamutuk ho peskizadór sira kuda duni ai-kameli iha sentru peskiza la’os ida ne’e de’it ha’u mós kontinua nafatin halo viveirus ai-kameli hodi fahe ba Munisípiu seluk atu kuda’’.

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus