𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗨 𝗢𝗕𝗥𝗔𝗦 𝗣Ú𝗕𝗟𝗜𝗞𝗔𝗦 𝗜𝗛𝗔 𝗥𝗘𝗨𝗡𝗜𝗔𝗨𝗡 𝗞𝗢𝗡𝗦𝗘𝗟𝗟𝗨 𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗨𝗦
Asuntu
𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗨 𝗢𝗕𝗥𝗔𝗦 𝗣Ú𝗕𝗟𝗜𝗞𝗔𝗦 𝗜𝗛𝗔 𝗥𝗘𝗨𝗡𝗜𝗔𝗨𝗡 𝗞𝗢𝗡𝗦𝗘𝗟𝗟𝗨 𝗠𝗜𝗡𝗜𝗦𝗧𝗥𝗨𝗦
Data Publica
17 Nov 2026
Descrisaun
𝗗𝗶𝗹𝗶,𝟭𝟲 𝗡𝗼𝘃𝗲𝗺𝗯𝗿𝘂 𝟮𝟬𝟮𝟲
Sorumutu Konsellu Ministrus ne’ebé hala’o iha Palásiu Governu, Segunda-feira ne’e, delibera hodi autoriza Ministra Finansas, Santina J. R. F. Cardoso, atu halo negosiasaun bá akordu kréditu ida ho Asosiasaun Internasionál Dezenvolvimentu (IDA), entidade ne’ebé pertense bá Grupu Banku Mundiál ho montante to’o dolar amerikanu millaun 39, hodi finansia Projetu Daruak Estrada Sekundária Timor-Leste nian (Second Timor-Leste Branch Roads Project–TLBRP2).
Projetu ne’e ho objetivu atu hadi’a ligasaun rodoviária sira no fasilita asesu bá populasaun, liuliu produtór agríkola sira bá merkadu no servisu esensiál sira, liu husi intervensaun iha seksaun selesionadu sira husi korredór Gleno-Maubisi.
Intervensaun sira ne'ebé planeadu inklui hadi'a maizumenus kilómetru 12 husi estrada entre Aitutu no kruzamentu Hatubuiliku, kilómetru 5,4 husi ligasaun entre kruzamentu ida-ne'e ho Santuáriu Ramelau nomos ponte ne’en. Planeia ona mós medida seguransa rodoviária, drenajen no adaptasaun bá risku klimátiku sira, aleinde asaun sira bá reforsu institusionál setór rodoviáriu nian.
Tuir proposta husi Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, Konsellu Ministrus delibera hodi autoriza despeza no abertura husi prosedimentu aprovizionamentu nian, liuhusi konkursu públiku, bá konstrusaun subestasaun elétrika foun rua iha Aileu no Ermera. Rede ligasaun korrespondente 150 kV/20 kV ho montante globál másimu estimadu dolar amerikanu millaun 14,33.
Husi montante ida-ne’e, maizumenus dolar amerikanu millaun 26,65 aloka bá konstrusaun sub-estasaun no ninia rede ligasaun sira iha Aileu nomos dolar amerikanu millaun 14,68 bá konstrusaun infraestrutura korrespondente iha Ermera.
Projetu ne’e ho objetivu atu hadi’a rede transmisaun enerjia elétrika, hametin estabilidade no kualidade fornesimentu bá populasaun nomos hamenus posibilidade bá interrupsaun eletrisidade (ahi mate), liuliu munisípiu sira ne’ebé iha foho sira.
Konsellu Ministrus, mós ho proposta husi Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, delibera hodi autoriza despeza no abertura husi prosedimentu aprovizionamentu, liuhusi ajuste diretu, bá aluga infraestrutura deskarga kombustivel nian (jetty e pipeline) bá sentrál elétrika Hera no Betanu, bá períodu tinan tolu ho montante globál másimu kalkuladu dolar amerikanu millaun 28,99.
Husi montante ida-ne’e, maizumenus dolar amerikanu millaun 16,76 aloka bá aluga infraestrutura Hera no dolar amerikanu millaun 12,22 ba infraestrutura Betanu.
Desizaun ida-ne’e ho objetivu atu garante kontinuidade operasaun deskarga kombustivel ne’ebé nesesáriu bá operasaun sentrál elétrika rua ne’e, tanba Eletricidade de Timor-Leste (EDTL, EP) seidauk iha infraestrutura rasik bá objetivu ida-ne’e. Hili hodi halo ajuste direitu, justifikadu tanba falta alternativa viavel bá deskarga kombustivel iha ninia fatin sira.
Konsellu Ministrus delibera hodi aprova Akordu Finansiamentu ne’ebé sei selebra entre Repúblika Demokrátika Timor-Leste no Asosiasaun Internasionál bá Dezenvolvimentu (IDA), instituisaun ida ne’ebé pertense bá Grupu Banku Mundiál ho ekivalente dolar amerikanu millaun 30, ne’ebé destinadu atu finansia Projetu Abastesimentu Bee bá Kapitál Munisípiu Baukau, ne’ebé aprezenta husi Vise-Ministra Finansas, Regina de Jesus.
Objetivu prinsipál projetu ne’e nian mak atu hadi’a asesu bá bee-moos ne’ebé seguru bá populasaun Baukau, liuhusi konstrusaun no rehabilitasaun bá infraestrutura fornesimentu bee iha kapitál munisípiu nomos iha área priurbana (ne’ebé besik sidade) sira ne’ebé selesiona ona. Hein katak, iha tinan 2031, maizumenus ema rihun 37 sei hetan benefísiu husi abastesimentu bee ida ne’ebé kontinua no ho kualidade, liuhusi instalasaun ka rehabilitasaun husi ligasaun doméstika sira maizumenus 5700, ne’ebé kobre mós eskola 15.
Intervensaun sira ne'ebé planeia ona inklui rehabilitasaun no protesaun bá bee-matan sira ne'ebé eziste, konstrusaun bá estrutura foun sira bá kaptasaun, estasaun bombajen no tratamentu nian, rezervatóriu armazenamentu nian nomos rede distribuisaun sira. Projetu ne'e inklui mós medida sira atu hadi'a efisiénsia no sustentabilidade sistema nian, hamenus bee ne'ebé lakon no hametin kapasidade atu responde bá tempu bailoron nian nomos fenómenu klimátiku sira seluk ne'ebé estremu.
Finansiamentu ne’e inklui mós asisténsia téknika no hasa’e kapasidade bá empreza públika Bee Timor-Leste (BTL), ne’ebé responsavel bá operasaun no manutensaun infraestrutura nian hafoin remata obra sira. Ezekusaun projetu ne’e responsabilidade Ministériu Obras Públikas nian ho supervizaun husi Konsellu Administrasaun Fundu Infraestruturas nian.
Empréstimu ne'e fó ho kondisaun konsesionál ho períodu reembolsu tinan 40, inklui períodu karénsia tinan 10 no taxa servisu anuál 0,75% bá montante sira ne'ebé utiliza.
Ho investimentu ida-ne’e, Governu hanoin atu hadi’a kondisaun moris, saúde populasaun Baucau nian, garante fornesimentu bee ne’ebé konfiavel sustentável liu no kontribui bá dezenvolvimentu ekonómiku nomos sosiál munisípiu nian.
https://sdi.gov.tl/ministerio/presrealease/create
𝗠𝗶́𝗱𝗶𝗮-𝗠𝗢𝗣
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus