DEKLARASAUN HUSI PREZIDENTE REPÚBLIKA BAINHIRA PROMULGA PROJETU LEI NE’EBÉ REVOGA PENSAUN VITALISIA NO PRIVILÉJIU SIRA SELUK NE'EBÉ FÓ BA EIS-DEPUTADU SIRA, EIS-MEMBRU GOVERNU SIRA NO EIS-TITULAR ÓRGAUN SOBERANIA SIRA

30 Sep 2025
Press Release Image
Asuntu

DEKLARASAUN HUSI PREZIDENTE REPÚBLIKA BAINHIRA PROMULGA PROJETU LEI NE’EBÉ REVOGA PENSAUN VITALISIA NO PRIVILÉJIU SIRA SELUK NE'EBÉ FÓ BA EIS-DEPUTADU SIRA, EIS-MEMBRU GOVERNU SIRA NO EIS-TITULAR ÓRGAUN SOBERANIA SIRA

Data Publica

30 Sep 2025

Descrisaun

Nicolau Lobato Palasiu Prezidensial, Díli - Loron 29 fulan-setembru tinan 2025

Ohin, ha'u ko'alia ba ita-boot sira ho laran-todan. Nu’udar Xefe-de-Estadu, ha’u tula iha ha’u-nia kabas responsabilidade ne’ebé todan atu promulga (ka la promulga) Dekretu Parlamentu Nasionál No. 21/2025, ne’ebé revoga pensaun vitalísia no prestasaun sira seluk ne’ebé atribui ba eis-Deputadu sira, eis-membru Governu sira, no eis-Titulár Órgaun Soberania sira. Desizaun ida-ne'e ho efeitu retroativu dezde loron 20 fulan-maiu tinan 2002.

Ida-ne'e maka, laiha dúvida, momentu ida ne'ebé signifikativu liu iha ita-nia demokrasia joven. La’ós de’it ba nia dimensaun edukasionál no koretiva, koretiva tanba hadi’a lei anteriór sira ne’ebé viola prinsípiu ekuidade, maibé signifikativu mós ba konsekuénsia umana no sosiál ne’ebé desizaun ne’e sei lori ba família timoroan balun nia moris.

Lei ida-ne'e hetan aprovasaun hosi Parlamentu Nasionál ho unanimidade absoluta - faktu ida ne'ebé raru tebes iha ita-nia tinan 23 independénsia ne'ebé restaura ona.

Ha’u hakarak fó hanoin ba ita-boot sira katak nein Konstituisaun Repúblika, ne’ebé aprova iha 2002, nein Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu (2011-2030), nein mós Tratadu Fronteira Marítima ho Austrália (2018) la iha konsensu tomak hanesan ne’e.

Lei ida-ne’e, tanba ne’e, reflete inekívoka vontade reprezentante povu hotu-hotu no IX Governu Konstitusionál nian.

Ida-ne'e mós espresa sentimentu sira hosi parte boot ida hosi ita-nia sosiedade, inklui líder polítiku sira ne'ebé, durante kampaña eleitorál sira 2023 nian, publikamente kompromete-an atu halakon lei pensaun vitalísia nian.

Atu promulga lei ida-ne'e, ha'u halo ida-ne’e hafoin ponderasaun klean.

Ha’u hatene katak sei afeta lider no militantes sira-nia moris ba luta naruk ukun rasik-an. Lei ida-ne'e la hasai sira-nia direitu nu'udar veteranu ka sira-nia direitu ne’ebé konsagradu ona ba reforma ida ne'ebé digna no justa.

Ha’u rekomenda atu Governu konsidera tranzisaun ida ne’ebé rasionál no justu bainhira implementa Lei, hodi asegura solusaun sira ne’ebé digna.

Ha'u ko'alia ona ho Señór Primeiru-Ministru dala rua kona-ba tópiku ida-ne'e no ha’u sente hakmatek katak Governu konsidera hela ho ativu solusaun sira ne'ebé justa no digna. Ha’u mós ko’alia ona ho Señór Prezidente Tribunál Rekursu, Señór Prokuradór-Jerál Repúblika, Señór Provedór Justisa no Direitus Umanus, Señór Ministru Asuntu Veteranu, Señór Xefe Estadu-Maiór Jenerál F-FDTL, eis-Xefe Estadu-Maior Jenerál no ha’u-nia Asesór Seniór, Jenerál Lere, joven universitáriu sira, elementu rezisténsia sira.

Dalan ba demokrasia halo ho opsaun sira ne'ebé difísil. Nasaun ida nia grandeza sukat la’ós de’it ho korajen atu halo reforma, maibé mós ho umanidade ne’ebé nia trata nia sidadaun sira, inklui sira ne’ebé serbí Estadu.

Ohin, atu promulga lei ida-ne’e, ha’u reafirma ha’u-nia konfiansa iha ita-nia povu nia maturidade polítika no iha ita-nia kapasidade koletiva atu hasoru dezafiu sira ne’ebé ita enfrenta iha kada etapa.

Atu solidariedade no dignidade umana kontinua orienta ita-nia destinu komún.

J. Ramos-Horta

Prezidente Repúblika

---------

Fontes: https://www.facebook.com/share/p/1BPuL2oHXd

Galeria
Video

Laiha Video

Dokumentus

Laiha Dokumentus