𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐞 𝐄𝐤𝐨𝐧𝐨𝐦𝐢𝐚 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐍𝐮’𝐮𝐝𝐚𝐫 𝐊𝐨𝐦𝐩𝐫𝐨𝐦𝐢𝐬𝐮 𝐄𝐧𝐭𝐫𝐞 𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂 𝐧𝐨 𝐊𝐎𝐈𝐂𝐀 [TT-PT-ENG]
Asuntu
𝐃𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐞 𝐄𝐤𝐨𝐧𝐨𝐦𝐢𝐚 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐍𝐮’𝐮𝐝𝐚𝐫 𝐊𝐨𝐦𝐩𝐫𝐨𝐦𝐢𝐬𝐮 𝐄𝐧𝐭𝐫𝐞 𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂 𝐧𝐨 𝐊𝐎𝐈𝐂𝐀 [TT-PT-ENG]
Data Publica
01 Oct 2025
Descrisaun
Seul: Ministru Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitaria, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, hasoru malu ho Vise Prezidente KOICA, Lee Yun Yong, hodi hametin koperasaun servisu hodi kontinua dezenvolve ekonomia rural.
Iha sorumutu Ministru MDRHC, Hato'o agradesimentu sinseru ba KOICA ne’ebe sai ona parseiru governu Timor-Leste nian dezde 2010 to’o ohin loron bele apoiu ona dezenvolvimentu iha setor saúde, edukasaun, dezenvolvimentu rurál, no seluk tan.
Perspetiva Futuru ba Kooperasaun entre Timor-Leste no KOICA ba Dezenvolvimentu Sosiál no Rurál mak Vise-Primeiru Ministru Subliña Timor-Leste nia kompromisu ba dezenvolvimentu rurál ne’ebé sustentável nu’udar dalan atu hamenus pobreza, hasa’e seguransa ai-han.
Alende ne’e, parte rua mos Destaka prioridade sira ba inisiativa konjunta ne’ebé integra kapasitasaun, dezenvolvimentu infraestrutura, ekuidade jéneru, empregu ba foin-sa'e sira, no protesaun sosiál.
Ministru MDRHC, Eng Mariano ASSANAMI mos husu KOICA atu habelar kooperasaun téknika, transferénsia inovasaun, no investimentu iha programa prestasaun servisu no empoderamentu nivel komunitáriu.
Alende ne’e subliña mos importánsia atu aliña projetu sira tuir enkuadramentu estratéjiku Timor-Leste nian.
Planu Dezenvolvimentu no Estratéjia Protesaun Sosiál no Implementasaun Filozofia Saemaul Undong nian
Timor-Leste Elojia KOICA nia adaptasaun susesu ba prinsípiu sira Saemaul Undong (Movimentu Aldeia Foun) nian iha Timor-Leste nia projetu dezenvolvimentu rurál dezde 2016.
Repete valór husi Saemaul Undong nia prinsípiu sentrál sira kona-ba auto-ajuda, dilijénsia, no kooperasaun iha mobiliza komunidade sira ba dezenvolvimentu área rurál.
Destaka oinsá prinsípiu sira-ne'e sai hanesan parte integrante ba ita-nia polítika rurál ba hametin infraestrutura aldeia nian, produtividade agríkola, no lideransa lokál.
Suporta espansaun no aprofundamentu atividade Saemaul Undong hodi alkansa no haburas governasaun partisipativu, empoderamentu feto, no diversifikasaun rendimentu.
Sujere atu hasa'e kapasidade lokál liuhosi formasaun lideransa, troka tékniku no fahe koñesimentu, bazeia ba valór sira Saemaul Undong nian.
Vizaun Konjunta ba Oin
Propoin institusionalizasaun ba mekanizmu koordenasaun halo diálogu no aliñamentu kontínuu entre ministériu sira ho KOICA.
Subliña ko-dezeñu projetu sira ne'ebé foka ba sustentabilidade, propriedade komunitária.
Afirma objetivu mútuo atu transforma área rurál sira ba sentru sira ne'ebé reziliente no prósperu ne'ebé kontribui ba Timor-Leste nia dezenvolvimentu jerál no koezaun sosiál.
Estabelese Sentru Formasaun exelénsia ida sai hanesan sentru ba aprendizajen no mós ba envolvimentu komunidade nian. Inovasaun, Teknolojia, dezenvolvimentu juventude no fahe koñesimentu, atu apoia no implementa filozofia SMU nian iha área rurál sira no mós atu hatudu
referensia esperansa no haksolok ba povu Timor-Leste.
Timor-Leste iha espresa otimizmu ba kooperasaun ne'ebé kle'an liután ho KOICA nu'udar parseiru ne'ebé fiar no fahe kompromisu atu harii Timor-Leste ida ne’ebé inkluzivu no buras liuhosi área rurál no sosiál ne’ebé inovativu
Konvida lideransa KOICA atu kontinua suporta ita nia mehi nasional ho modelu inovativu no tekniku exelénte.
=====
[PT]
𝐃𝐞𝐬𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐞𝐫 𝐚 𝐞𝐜𝐨𝐧𝐨𝐦𝐢𝐚 𝐫𝐮𝐫𝐚𝐥 𝐜𝐨𝐦𝐨 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐫𝐨𝐦𝐢𝐬𝐬𝐨 𝐞𝐧𝐭𝐫𝐞 𝐨 𝐌𝐃𝐑𝐇𝐂 𝐞 𝐚 𝐊𝐎𝐈𝐂𝐀
Seul – O Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, reuniu-se na capital Sul Coreana, com o Vice-Presidente da KOICA, Lee Yun Yong, com o objetivo de reforçar a cooperação mútua para continuar a desenvolver a economia rural.
Durante o encontro, o Ministro do MDRHC expressou o seu sincero agradecimento à KOICA, que tem sido um parceiro do Governo de Timor-Leste desde 2002 até hoje, contribuindo com apoio significativo nos sectores da saúde, educação, desenvolvimento rural, entre outros.
𝐏𝐞𝐫𝐬𝐩𝐞𝐭𝐢𝐯𝐚𝐬 𝐅𝐮𝐭𝐮𝐫𝐚𝐬 𝐝𝐚 𝐂𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐞𝐧𝐭𝐫𝐞 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐞 𝐚 𝐊𝐎𝐈𝐂𝐀 𝐧𝐨 𝐃𝐞𝐬𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐨 𝐒𝐨𝐜𝐢𝐚𝐥 𝐞 𝐑𝐮𝐫𝐚𝐥
O Vice-primeiro-ministro destacou o compromisso contínuo de Timor-Leste com o desenvolvimento rural sustentável, como caminho para reduzir a pobreza e reforçar a segurança alimentar.
Além disso, ambas as partes sublinharam as prioridades de iniciativas conjuntas que integram o reforço de capacidades, desenvolvimento de infraestruturas, equidade de género, emprego para os jovens e proteção social.
O Ministro do MDRHC, Eng. Mariano ASSANAMI, solicitou também à KOICA o alargamento da cooperação técnica, transferência de inovação e investimento em programas de prestação de serviços e empoderamento a nível comunitário. Sublinhou ainda a importância de alinhar os projetos com o enquadramento estratégico nacional de Timor-Leste.
𝐏𝐥𝐚𝐧𝐨 𝐝𝐞 𝐃𝐞𝐬𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐨 𝐞 𝐄𝐬𝐭𝐫𝐚𝐭𝐞́𝐠𝐢𝐚 𝐝𝐞 𝐏𝐫𝐨𝐭𝐞𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐒𝐨𝐜𝐢𝐚𝐥 𝐜𝐨𝐦 𝐈𝐦𝐩𝐥𝐞𝐦𝐞𝐧𝐭𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐝𝐚 𝐅𝐢𝐥𝐨𝐬𝐨𝐟𝐢𝐚 𝐒𝐚𝐞𝐦𝐚𝐮𝐥 𝐔𝐧𝐝𝐨𝐧𝐠
Timor-Leste elogia a bem-sucedida adaptação dos princípios do Saemaul Undong (Movimento Nova Aldeia) nos projetos de desenvolvimento rural desde 2016. Reforça os valores centrais desta filosofia — autoajuda, diligência e cooperação — na mobilização das comunidades para o desenvolvimento das zonas rurais.
É destacado como estes princípios se tornaram parte integrante da política rural do país, visando o reforço das infraestruturas nas aldeias, o aumento da produtividade agrícola e o fortalecimento da liderança local. Apoia-se também a expansão e o aprofundamento das atividades do Saemaul Undong para promover uma governação participativa, empoderamento das mulheres e diversificação de rendimentos.
Foi sugerido o reforço das capacidades locais através de formação de líderes, intercâmbio técnico e partilha de conhecimentos, com base nos valores do Saemaul Undong.
𝐕𝐢𝐬𝐚̃𝐨 𝐂𝐨𝐧𝐣𝐮𝐧𝐭𝐚 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐨 𝐅𝐮𝐭𝐮𝐫𝐨
Propõe-se a institucionalização de mecanismos de coordenação para assegurar diálogo e alinhamento contínuo entre os ministérios e a KOICA.
Sublinha-se a importância do co-desenho de projetos focados na sustentabilidade e na apropriação comunitária.
Afirma-se o objetivo comum de transformar as zonas rurais em centros resilientes e prósperos, que contribuam para o desenvolvimento geral de Timor-Leste e para a coesão social.
Será estabelecido um Centro de Formação de Excelência como espaço de aprendizagem e envolvimento comunitário. Este centro irá fomentar a inovação, tecnologia, desenvolvimento da juventude e partilha de conhecimento, de forma a apoiar e implementar a filosofia Saemaul Undong nas áreas rurais, servindo também como uma referência de esperança e bem-estar para o povo timorense.
Timor-Leste manifesta otimismo quanto ao fortalecimento da cooperação com a KOICA, enquanto parceiro de confiança e compromisso partilhado na construção de um país inclusivo e próspero, através de um desenvolvimento rural e social inovador.
O Governo timorense convida a liderança da KOICA a continuar a apoiar os seus esforços nacionais com modelos inovadores e excelência técnica.
=====
[ENG]
Developing the Rural Economy as a Commitment between the MDRHC and KOICA
Seoul – The Minister of Rural Development and Community Housing, Eng. Mariano ASSANAMI Sabino, held a meeting in the South Korean capital with the Vice-President of KOICA, Lee Yun Yong, with the aim of strengthening mutual cooperation to further develop the rural economy.
During the meeting, the MDRHC Minister expressed his sincere appreciation to KOICA, which has been a partner of the Government of Timor-Leste since 2010, providing significant support in the sectors of health, education, rural development, among others.
Future Prospects for Cooperation between Timor-Leste and KOICA in Social and Rural Development
The Vice-Prime Minister underlined Timor-Leste’s ongoing commitment to sustainable rural development, as a pathway to reducing poverty and enhancing food security.
Furthermore, both parties highlighted the priority of joint initiatives in areas such as capacity-building, infrastructure development, gender equality, youth employment and social protection.
Minister Mariano ASSANAMI also called upon KOICA to expand technical cooperation, innovation transfer and investment in community-level service delivery and empowerment programmes. He further stressed the importance of aligning projects with Timor-Leste’s national strategic framework.
Development Plan and Social Protection Strategy with Implementation of the Saemaul Undong Philosophy
Timor-Leste commended the successful adaptation of the principles of Saemaul Undong (New Village Movement) in rural development projects since 2016. It reaffirmed the core values of this philosophy — self-help, diligence and cooperation — as essential in mobilising communities for rural development.
It was emphasised how these principles have become an integral part of the country’s rural policy, focusing on strengthening village infrastructure, boosting agricultural productivity and enhancing local leadership. Support was also expressed for the expansion and deepening of Saemaul Undong activities to promote participatory governance, women’s empowerment and income diversification.
Suggestions included reinforcing local capacities through leadership training, technical exchanges and knowledge-sharing based on the values of Saemaul Undong.
A Joint Vision for the Future
The proposal includes the institutionalisation of coordination mechanisms to ensure continuous dialogue and alignment between ministries and KOICA.
It highlights the importance of co-designing projects focused on sustainability and community ownership.
A shared goal was reaffirmed: to transform rural areas into resilient and prosperous hubs that contribute to Timor-Leste’s overall development and social cohesion.
A Centre of Training Excellence will be established as a space for learning and community engagement. This centre will foster innovation, technology, youth development and knowledge-sharing, supporting the implementation of the Saemaul Undong philosophy in rural areas, while also serving as a beacon of hope and well-being for the Timorese people.
Timor-Leste expressed optimism about strengthening cooperation with KOICA, as a trusted partner with a shared commitment to building an inclusive and prosperous nation through innovative rural and social development.
The Timorese Government invited KOICA’s leadership to continue supporting its national efforts with innovative models and technical excellence.
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus