Orsamentu Jeral Estadu ba Tinan 2026 Passa iha Jeneralidade
Asuntu
Orsamentu Jeral Estadu ba Tinan 2026 Passa iha Jeneralidade
Data Publica
10 Nov 2025
Descrisaun
Dili, 07 Novembru 2025 – Parlamentu Nasionál lius husi sesaun plenaria ba loron datoluk, aprova ona Proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2026 liu husi votasaun jeneralidade, nebe realiza iha Parlamentu Nasional. Proposta ho totál hamutuk dolar amerikanu biliaun USD $2.291, passa iha votasaun final ho votus a favor 42, kontra 0 no abstensaun 23.
Aprovasaun ne’e marka pasu importante iha prosesu lejislativu orsamentál ba tinan 2026, no proposta refere sei avansa ba faze diskusaun espesialidade ho análize detalladu.
Governu liuhusi Primeiru-Ministru, S.E Kay Rala Xanana Gusmão, destaka katak OJE 2026 dezenvolve ho objetivu hodi kontinua programa dezenvolvimentu nasionál, reforsa setór proditivu, no hadia kualidade moris povu tomak.
“Orsamentu ne’e refleta kompromisu Governu nian atu kontinua investe iha infrastrutura, edukasaun, saúde, no agrikultura, hodi diversifika ekonomia no prepara nasaun ba futuru sustentável,” dehan PM
Montante proposta ba 2026 konsidera nesesidade nasionál no kapasidade fiskál estadu nian, hodi asegura balansu entre investimentu dezenvolvimentu no sustentabilidade finanseira.
Komisaun Espesializada Permanente ba Finansas Públikas Parlamentu Nasionál nian entrega nia relatóriu no pareser favorável ba Proposta OJE 2026. Iha dokumentu ne’e, Komisaun rekomenda aprovasaun proposta iha jeneralidade, depois halo análize kompleta ba estrutura orsamentál. Komisaun destaka balu pontu importante:
-
- Transparénsia no Kompletu – Proposta apresenta estrutura orsamentál ne’ebé klaru no tuir norma lejislasaun finanseira nasionál nian, hodi fasilita análize no komprensaun parlamentár sira.
- Alinhamentu Estratéjiku – Orsamentu alinha ho Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) no prioridade governu nian, asegura koerénsia entre política no alokasaun rekursu.
- Sustentabilidade Fiskál – Montante proposto konsidera sustentabilidade fiskál no kapasidade nasaun nian, hodi evita presaun esesivu ba finansas públikas.
- Balansu Setoriál – Alokasaun orsamentál ba setór sira demonstra balansu entre nesesidade imediatu no investimentu badak-naruk, partikularmente iha área sosiál no infrastrutura.
Komisaun aprova pareser ne’e ho votasaun idéntiku ba plenáriu, hatudu konsensu luan kona-ba nesesidade hodi avansa proposta ba faze tuir mai.
Hafoin aprovasaun iha jeneralidade, Proposta OJE 2026 agora hatama ba faze espesialidade, ne’ebé sei dezenrola husi loron 13 to’o 26 Novembru 2025. Iha períodu semana rua ne’e, Parlamentu Nasionál sei halo análize aprofundadu ba komponente orsamentál hotu-hotu. Nune’e durante faze espesialidade,
parlamentár sira sei Analiza item ba item husi proposta orsamentál,
Diskute komponente espesífiku husi ministériu no instituisaun públika hotu, Halo audiénsia ho ministru no diretor jerál setoriál sira, Avalia prioridade alokasaun rekursu ba área diferente, Propoin emenda ka alterasaun se nesesáriu no Prepara dokumentu finál ba votasaun globál
Komisaun Espesializada Permanente ba Finansas Públikas sei koordena servisu ida ne’e, hodi asegura katak kada komponente orsamentál simu atensaun adekuadu no análize rigorozu.
Maske detallu kompletu husi orsamentu refere sei diskute hikas iha faze espesialidade, Proposta OJE 2026 ho montante USD $2.291 biliaun estruturadu ona hodi kobre área prinsipal sira hanesan:
- Fundu Dezenvolvimentu Kapitál: ba projetu infrastrutura boot sira no investimentu públiku estratéjiku, inklui estrada, ponte, eletrisidade, no fasilidade públika.
- Despeza Rekorrente: ba funsionamentu governu no servisus públikus esensiál hanesan saláriu funsionáriu públiku, operasaun ministériu sira, no programa sosiál permanente.
- Despeza Kapitál Menor: ba ekipamentu, manutensaun fasilidade governu, no investimentu eskala ki’ik.
- Transferénsia Públika: ba apoiu veteranu, idozu, bolsa família, no programa protesaun sosiál seluk.
Distribuisaun detalladu ba kada setór no instituisaun sei disponível ba publiku durante debate iha faze espesialidade.
Hafoin remata análize espesializada iha loron 26 Novembru 2025, Parlamentu Nasionál sei realiza votasaun finál globál ba Proposta OJE 2026. Votasaun ne’e sei inklui hotu-hotu emenda no alterasaun ne’ebé aprova durante diskusaun espesialidade.
Se aprova iha votasaun finál globál, Orsamentu Jerál Estadu 2026 sei tama iha vigor hahú husi 1 Janeiru 2026, hodi orienta despeza no investimentu públiku durante tinan tomak. Governu sei iha baze legal hodi implementa programa no projetu ne’ebé planea ba tinan oin mai.
Prosesu orsamentál ne’e tuir norma konstitusionál no lejislasaun finansas públikas, ne’ebé define katak Parlamentu Nasionál iha kompeténsia ezkluzivu hodi aprova Orsamentu Jerál Estadu antes tinan fiskál hahu.
Públiku bele akompaña diskusaun faze espesialidade liu husi transmisaun diretu Parlamentu RTPN tuir orariu ne’ebé mensiona ona. (©MediaGVMAP)
Fontes: Orsamentu Jeral Estadu ba Tinan 2026 Passa iha Jeneralidade | Portal GVMAP
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus