𝐒𝐄𝐑𝐈𝐌𝐎́𝐍𝐈𝐀 𝐑𝐄-𝐀𝐁𝐄𝐑𝐓𝐔𝐑𝐀 𝐄𝐗𝐏𝐎𝐆𝐑𝐀𝐅𝐈𝐊𝐔 𝐓𝐀𝐈𝐒 𝐓𝐑𝐀𝐃𝐈𝐒𝐈𝐎𝐍𝐀́𝐋 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄
Asuntu
𝐒𝐄𝐑𝐈𝐌𝐎́𝐍𝐈𝐀 𝐑𝐄-𝐀𝐁𝐄𝐑𝐓𝐔𝐑𝐀 𝐄𝐗𝐏𝐎𝐆𝐑𝐀𝐅𝐈𝐊𝐔 𝐓𝐀𝐈𝐒 𝐓𝐑𝐀𝐃𝐈𝐒𝐈𝐎𝐍𝐀́𝐋 𝐓𝐈𝐌𝐎𝐑-𝐋𝐄𝐒𝐓𝐄
Data Publica
13 Nov 2025
Descrisaun
𝐃𝐢𝐥𝐢, 𝟏2 𝐍𝐨𝐯𝐞𝐦𝐛𝐫𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟓; Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Lokál (SEDL), Mateus W. dos Santos Tallo, akompaña Ministru Juventude Desportu Arte no Kultura (MJDAC), Nelio Isac Sarmento Sekretáriu Estadu Arte no Kultura (SEAK), Jorge Soares Cristovão, halo Re-Abertura ba Expografiku Tais Tradisional Timor-Leste nian, aumesmu tempu entrega mos tais Historiku Don, ne’ebe produs husi Dona Veronica Pereira Maia, Nu’udar Sekretariu Estadu Arte Kultura husi Darwin-Australia. Serimónia ne'e hala'o iha Edifisiu SEAK, Praia dos Coqueiro Dili.
Tais textil tradisionál Timor-Leste, nu’udar liman-rohan kulturál hosi bei-ala sira ne’ebé tranzmite ba jerasaun to’o loron ohin. Soru tais _ iha sosiedade timorense, konsidera nu’udar atividade doméstika feto sira nian, ne’ebé utiliza ekipamentu tradisionál sira hanesan ai, au, no ninia matéria prima algodaun.
Hori uluk liu, ema halo tais hodi hakonu sira nia nesesidade primária mak hanesan taka no proteje isin lolon. Maibe, iha sorin seluk ida, tais iha nia-valór ne’ebé mak aas tebes iha sosiedade timoroan nia moris, tanba kulturálmente, iha Timor-Leste, tais uza durante hala’o rituál tradisionál, lia-mate no lia-moris, kazamentu, simu bainaka, serimónia relijioza, no seluk tan.
Maske iha influénsia hosi kultura oi-oin tuir jornada historika Timor nian hahú husi pre-historia no historia. Timoroan sira mantein nafatin prátika no valóriza tais nu’udar identidade Timor-Leste nian. Patrimóniu kultural Imateriál ida ne’e variedade tebes hahú kedas hosi sorin lorosa’e mai to’o iha loromomu, hosi tais tasi feto to’o tasi mane. Karateristika variedade oi-oin demonstra liu hosi grupu etno-linguístiku nune’e mos klase sosiál.
Patrimoniu kultural imateriál tais, iha ona risku atu lakon tanba impaktu husi modernizasaun, nune’e mak Governu Timor-Leste, liu-husi liña ministeriál relevante no parseiru dezenvolvimentu sira forma Komité Nasionál ba Patrimóniu Kulturál Imateriál (KOMNAS PKI) Timor-Leste liu tulun UNESCO nian hodi buka peskiza no hala’o atividade oi-oin ikus mai nomeia patrimoniu ida ne’e nu’udar Patrimóniu Kulturál Imatérial Ba Salva Guardu Urjente iha lista UNESCO nian.
Hafoin nomeasaun, Timor-Leste nu’udar Estadu Parte sei implementa planu salvaguarda Tais ba periodu 2022-2025 liu husi liña ministeriál hamutuk ho parseiru sira.
Media SEDL
Fontes: https://www.facebook.com/share/p/1C1Apm2YCt/
Galeria
Video
Laiha Video
Dokumentus
Laiha Dokumentus